संस्कृत भाषा में वाच्य की कितनी प्रकारें अस्ति?

त्रीणि प्रकार: कर्तृवाच्यं, कर्मवाच्यं, भाववाच्यं।

‘पठति’ इत्यस्मिन् वाच्यं कतम् अस्ति?

कर्तृवाच्यं।

‘पठ्यते’ इत्यस्मिन् वाच्यं कतम् अस्ति?

कर्मवाच्यं।

अकर्मकक्रियाणां उदाहरणं किमस्ति?

स्वप्।

कर्तृवाच्यस्य क्रिया लिङ्गपुरुषवचनेषु कस्य अनुसरणं करोति?

कर्तुः प्राधान्यं भवति।

‘सुप्यते’ इत्यस्मिन् वाच्यं कर्तृकः किमस्ति?

भाववाच्यं।

कर्मवाच्यस्य क्रियायाः अनुसरणं किं करोति?

कर्माणि लिङ्गपुरुषवचनानि।

संस्कृत भाषा में वाच्य परिवर्तनस्य विधिः किमर्थं आवश्यकं अस्ति?

वाक्य रचना विशेषाय आवश्यकं ज्ञानं अस्ति।

‘रामः पाठं पठति’ इत्यस्मिन् कर्तृवाच्यं कर्मवाच्ये किमर्थं परिवर्तनं साध्यते?

कर्तृं तृतीया विभक्तौ, कर्मं प्रथमा विभक्तौ परिवर्तयित्वा क्रियायां कर्मवाच्यं कर्तव्यं।

‘बालकः हसति’ इत्यस्मिन् कर्तृवाच्यं भाववाच्ये किं प्रकारे परिवर्तनं क्रियते?

बालकेन हस्यते।

“कर्मणि प्रथमा यत्र तृतीयाऽथ कर्तरि” इत्यस्मिन् वाच्यं किमर्थं अस्ति?

कर्मवाच्यं।

‘हस्’ इत्यस्मिन् क्रियायाः वाच्यं किमस्ति?

अकर्मकक्रिया।

अकर्मकधातूनां एकं उदाहरणं ददातु।

लज्ज्।

कर्मवाच्यस्य रूपाणि कत्र कर्तव्यं अस्ति?

तीन पुरुषेषु त्रयः वचनानि।

कर्मवाच्यस्य कृदन्तस्य प्रयोगे क्रिया कस्य लिङ्गं अनुसरति?

नपुंसकलिङ्गप्रथमैकवचनम्।

‘वाचन’ इत्यस्मिन् वाच्यं कर्तृवाच्यम् किमर्थं अस्ति?

कर्तृवाच्यं, यत्र कर्ता प्रथमा विभक्तौ अस्ति।

‘पठ्यते’ इत्यस्मिन् क्रियायाः कर्मं किमर्थं अस्ति?

सकर्मकक्रियाणां कर्मवाच्यं।

‘क्रीड्’ इत्यस्मिन् क्रियायाः वाच्यं किमस्ति?

अकर्मकक्रिया।

वाच्य-परिवर्तनस्य नियमः किं अस्ति?

कर्तृवाच्यं कर्मवाच्ये परिवर्तयितुं कर्ता तृतीया विभक्तौ करिष्यते।

‘वृक्षाः फलानि ददति’ इत्यस्मिन् वाच्यं किमर्थं अस्ति?

कर्तृवाच्यं।

‘अहं फलानि खादामि’ इत्यस्मिन् वाच्यं कर्तृवाच्यं कर्मवाच्ये किमर्थं परिवर्तनं साध्यते?

अहं तृतीया विभक्तौ, फलानि प्रथमा विभक्तौ।

कर्मवाच्यस्य लक्षणं किं अस्ति?

कर्मवाच्यं तत्र कर्मप्राधान्यं भवति।

कर्मवाच्यस्य प्रयोगे क्रियायां ‘य’ इति किमर्थं उपयुज्यते?

मूल धातु के पश्चात् य उपयुज्यते।

‘तत्र यत्र नारी: पूजयन्ति’ इत्यस्मिन् वाच्यं किमर्थं अस्ति?

कर्मवाच्यं।

‘तुम्हारे द्वारा कथा सुनी जाती है’ इत्यस्मिन् वाक्यं किं दर्शयति?

कर्मवाच्यं।

‘अहम् स्वपिमि’ इत्यस्मिन् वाच्यं किमर्थं अस्ति?

कर्तृवाच्यं।

‘गुरुणा शिष्या: पाठ्यन्ते’ इत्यस्मिन् वाक्यं किमर्थं अस्ति?

कर्मवाच्यं।

संस्कृतभाषायां कर्तृवाच्यं कस्य प्रधानता दर्शयति?

कर्तृवाच्ये कर्तुः प्राधान्यं भवति।