Page 1
Class X Chapter 2 – ???????? Hindi
Page 1 of 7
Website: www.vidhyarjan.com Email: contact@vidhyarjan.com Mobile: 9999 249717
Head Office: 1/3-H-A-2, Street # 6, East Azad Nagar, Delhi-110051
(One Km from ‘Welcome Metro Station)
Question 1:
??????? ?? ?? ???? ?? ??? ?? ???? ?? ??? ???? ?? ?? ???-??? ?? ?? ???
Answer:
??????? ?? ?? ???? ?? ??? ?? ???? ?? ??? ???? ?? ????? ?? ?? -
(1) ??" ?? ?? ??????? ?? ???? ?????? ???? ?& ???? ????
(2) +? ??? ?? ?? ?? ????, ?? ???? ?? ???? ????
(3) +? ??? ?? ??? ???? ??.? ?? ???? ???? ?. ???? 3??: ??? ????
(4) ?? ???? ?? ????? ?
?? ?4?5?? 6??? ??? ? ??? ?? 7??? ?" ??.? ???? ???
(5) ?4?5?? ??? ???? ????5 ?? ????? ?" ??? ?. ??? ??? ??? ???? ??. ????? ???? ?? ??? ?? ????
Question 2:
??????? ?? ?? ???? ?? ??? ?? ??? ?& ?? <?6???? ?
?= ???? ???? ?? ???5 ?? 3???? ?& 7????????
???? ???5 ?" ????
Answer:
??????? ?? ?? ???? ?? +? ??? ?? ???? ?? ??? ???? ?4?5?? ?@?? ??? ???5 ?? ????? ???? ??????? ??
?? ?? ???? ???? ?? <??? 6???? ??????? ?? ??? 3???? ?? ??? +? ??? ???? ?? ?? ???? ?? ?? ????
???5 ? ???? ?? ?+? ?? ??? ??? ??. ???? ?? 6? ?4?5?? 3??? ?? ???? ???? ????? ? ???? ???? ??
?A? ???? ?? ????? 6???? ???& ???? ?B??? ???? ? ???D ?? ?? ??????? ?? ?E?? ???? ?? ?? ??
???? ?????? ?? ??.? ????? ??? ???? 7???.? ??? ??????? ?& ???? ?. ??? 3???? ?? ?F? ????? ??
???? ???? 3???? ?" ?
??-?
?? ?? ??. ??? ???? ??????? ?? ???? ? ?? ???" ?? ?B?4? ??.? ?? ?????
??? ??????? ?? ?? ??? J??K???? ???5 ?? ????? ???? ???? ??? ?? ???? ??L <3??? ???? ?F? ???
?? ?? ??? ?& ????? 6?? M??? 6? ??????? ??.? ?? ?E?? ? ?? ????? ?? ??????? ?? ?? ?? 4?????? ??.?
?????? ???? ??????? ?? ?4??? ?? 7???? ?" ??? ?? ???? ?F? ???? ??? 7??@, ??????, ?
??????? ? ??7O???
J?PQ ?F ??.? ????. ?? ??? ???, ?????, ??? ??? ?4??? 7????? 3???? ?? ?F? ?? ???5 ??? ?4?" ????-
???? 3??? ?? ?S? 3??? <?T ?????? ?F?
http://www.ncerthelp.com
Page 2
Class X Chapter 2 – ???????? Hindi
Page 1 of 7
Website: www.vidhyarjan.com Email: contact@vidhyarjan.com Mobile: 9999 249717
Head Office: 1/3-H-A-2, Street # 6, East Azad Nagar, Delhi-110051
(One Km from ‘Welcome Metro Station)
Question 1:
??????? ?? ?? ???? ?? ??? ?? ???? ?? ??? ???? ?? ?? ???-??? ?? ?? ???
Answer:
??????? ?? ?? ???? ?? ??? ?? ???? ?? ??? ???? ?? ????? ?? ?? -
(1) ??" ?? ?? ??????? ?? ???? ?????? ???? ?& ???? ????
(2) +? ??? ?? ?? ?? ????, ?? ???? ?? ???? ????
(3) +? ??? ?? ??? ???? ??.? ?? ???? ???? ?. ???? 3??: ??? ????
(4) ?? ???? ?? ????? ?
?? ?4?5?? 6??? ??? ? ??? ?? 7??? ?" ??.? ???? ???
(5) ?4?5?? ??? ???? ????5 ?? ????? ?" ??? ?. ??? ??? ??? ???? ??. ????? ???? ?? ??? ?? ????
Question 2:
??????? ?? ?? ???? ?? ??? ?? ??? ?& ?? <?6???? ?
?= ???? ???? ?? ???5 ?? 3???? ?& 7????????
???? ???5 ?" ????
Answer:
??????? ?? ?? ???? ?? +? ??? ?? ???? ?? ??? ???? ?4?5?? ?@?? ??? ???5 ?? ????? ???? ??????? ??
?? ?? ???? ???? ?? <??? 6???? ??????? ?? ??? 3???? ?? ??? +? ??? ???? ?? ?? ???? ?? ?? ????
???5 ? ???? ?? ?+? ?? ??? ??? ??. ???? ?? 6? ?4?5?? 3??? ?? ???? ???? ????? ? ???? ???? ??
?A? ???? ?? ????? 6???? ???& ???? ?B??? ???? ? ???D ?? ?? ??????? ?? ?E?? ???? ?? ?? ??
???? ?????? ?? ??.? ????? ??? ???? 7???.? ??? ??????? ?& ???? ?. ??? 3???? ?? ?F? ????? ??
???? ???? 3???? ?" ?
??-?
?? ?? ??. ??? ???? ??????? ?? ???? ? ?? ???" ?? ?B?4? ??.? ?? ?????
??? ??????? ?? ?? ??? J??K???? ???5 ?? ????? ???? ???? ??? ?? ???? ??L <3??? ???? ?F? ???
?? ?? ??? ?& ????? 6?? M??? 6? ??????? ??.? ?? ?E?? ? ?? ????? ?? ??????? ?? ?? ?? 4?????? ??.?
?????? ???? ??????? ?? ?4??? ?? 7???? ?" ??? ?? ???? ?F? ???? ??? 7??@, ??????, ?
??????? ? ??7O???
J?PQ ?F ??.? ????. ?? ??? ???, ?????, ??? ??? ?4??? 7????? 3???? ?? ?F? ?? ???5 ??? ?4?" ????-
???? 3??? ?? ?S? 3??? <?T ?????? ?F?
http://www.ncerthelp.com
Class X Chapter 2 – ???????? Hindi
Page 2 of 7
Website: www.vidhyarjan.com Email: contact@vidhyarjan.com Mobile: 9999 249717
Head Office: 1/3-H-A-2, Street # 6, East Azad Nagar, Delhi-110051
(One Km from ‘Welcome Metro Station)
Question 3:
??? ?? ??????? ?? ????? ?? ?? ??? ???? ???? ?S?? ??? ??? ???? ???5 ?" ????? ???. ?" ????
Answer:
??? - ?? ???! ???? ?" ???? ???-??? ?" ??? ??
?? ?? ???? ???? ?F ?? ?? ?? ??? ?E?? ??.? ?
?? ???
6?? ?? ???? ?? ????? ?? ???? ?? U?5 ?? ??? ?F?
??????? - ???, ?????V! ?? ??? ?? ?? ?" ??? ??? ??? ??? ??? ?? ?? ?? ?? ???? ???
Question 4:
??????? ?? ???? 7??? ?" ??? ?" U??-U?? ???, ?? ?W??? ?? ???? ?? ??? -
??? XY???. ?? ???.? M?3?M??? LMV??
?? Z??.||
????? ??? ??? M??? ?&4?.? M???? ??? ?????4? ?.4?.||
??????
???? ????????? ???? M????
? ??.??
?????||
???? 7??? ?? ????? ??? ??.?6?????
??4? ?? ??? ??? ???? ??? ?? ???||
Answer:
??????? ?? ???? 7??? ?" ?? ??? 6? ?? ??? XY???. ?F ?? ??? 3???? ?? ?F? ??3? 7?\ ?" LMV? ?
?? ??
7?Z??. ?? ]? ?" 7?^??? ?F? ?? ???, ??? ????? ?? ???? 7??? ?" ????? ?
?? ???? ?F 6? ?4?5?? ????5 ???
?
?`?? ?? LMV?5 ?? 7??.? ?? ?? ?
?`?? ?? X?Y?5 ?? ??? ?" ??? ?? ?? ???? ??? ?" ???? ?? ???? ??
??a???
? ?? ???5 ?? ??? ???? ??? ???? ?? ???? ??V! ???? ?? ???? ?? ??. ???? ??? ???????
????! ?? U?5
???? ????-7??? ?? ????? ?? 7??? ?? ??? ??? ???? ?? ???? ?& ??????? ?? ?" ?? ??? ????? ?? ?? ?b
?? ???? ???
Question 5:
??? ?? ??? ??O? ?& U??-U?? 7???????? ?????
Answer:
??? ?? ??? ??O? ?& ????? 7???????? ???? ?? -
(1) ??? ??]? 3??? ???? ????? ?? ???? ??.? ???? ?7??? ????? ??? ??? 3??? ???5 ?? ???? ???? ?F?
http://www.ncerthelp.com
Page 3
Class X Chapter 2 – ???????? Hindi
Page 1 of 7
Website: www.vidhyarjan.com Email: contact@vidhyarjan.com Mobile: 9999 249717
Head Office: 1/3-H-A-2, Street # 6, East Azad Nagar, Delhi-110051
(One Km from ‘Welcome Metro Station)
Question 1:
??????? ?? ?? ???? ?? ??? ?? ???? ?? ??? ???? ?? ?? ???-??? ?? ?? ???
Answer:
??????? ?? ?? ???? ?? ??? ?? ???? ?? ??? ???? ?? ????? ?? ?? -
(1) ??" ?? ?? ??????? ?? ???? ?????? ???? ?& ???? ????
(2) +? ??? ?? ?? ?? ????, ?? ???? ?? ???? ????
(3) +? ??? ?? ??? ???? ??.? ?? ???? ???? ?. ???? 3??: ??? ????
(4) ?? ???? ?? ????? ?
?? ?4?5?? 6??? ??? ? ??? ?? 7??? ?" ??.? ???? ???
(5) ?4?5?? ??? ???? ????5 ?? ????? ?" ??? ?. ??? ??? ??? ???? ??. ????? ???? ?? ??? ?? ????
Question 2:
??????? ?? ?? ???? ?? ??? ?? ??? ?& ?? <?6???? ?
?= ???? ???? ?? ???5 ?? 3???? ?& 7????????
???? ???5 ?" ????
Answer:
??????? ?? ?? ???? ?? +? ??? ?? ???? ?? ??? ???? ?4?5?? ?@?? ??? ???5 ?? ????? ???? ??????? ??
?? ?? ???? ???? ?? <??? 6???? ??????? ?? ??? 3???? ?? ??? +? ??? ???? ?? ?? ???? ?? ?? ????
???5 ? ???? ?? ?+? ?? ??? ??? ??. ???? ?? 6? ?4?5?? 3??? ?? ???? ???? ????? ? ???? ???? ??
?A? ???? ?? ????? 6???? ???& ???? ?B??? ???? ? ???D ?? ?? ??????? ?? ?E?? ???? ?? ?? ??
???? ?????? ?? ??.? ????? ??? ???? 7???.? ??? ??????? ?& ???? ?. ??? 3???? ?? ?F? ????? ??
???? ???? 3???? ?" ?
??-?
?? ?? ??. ??? ???? ??????? ?? ???? ? ?? ???" ?? ?B?4? ??.? ?? ?????
??? ??????? ?? ?? ??? J??K???? ???5 ?? ????? ???? ???? ??? ?? ???? ??L <3??? ???? ?F? ???
?? ?? ??? ?& ????? 6?? M??? 6? ??????? ??.? ?? ?E?? ? ?? ????? ?? ??????? ?? ?? ?? 4?????? ??.?
?????? ???? ??????? ?? ?4??? ?? 7???? ?" ??? ?? ???? ?F? ???? ??? 7??@, ??????, ?
??????? ? ??7O???
J?PQ ?F ??.? ????. ?? ??? ???, ?????, ??? ??? ?4??? 7????? 3???? ?? ?F? ?? ???5 ??? ?4?" ????-
???? 3??? ?? ?S? 3??? <?T ?????? ?F?
http://www.ncerthelp.com
Class X Chapter 2 – ???????? Hindi
Page 2 of 7
Website: www.vidhyarjan.com Email: contact@vidhyarjan.com Mobile: 9999 249717
Head Office: 1/3-H-A-2, Street # 6, East Azad Nagar, Delhi-110051
(One Km from ‘Welcome Metro Station)
Question 3:
??? ?? ??????? ?? ????? ?? ?? ??? ???? ???? ?S?? ??? ??? ???? ???5 ?" ????? ???. ?" ????
Answer:
??? - ?? ???! ???? ?" ???? ???-??? ?" ??? ??
?? ?? ???? ???? ?F ?? ?? ?? ??? ?E?? ??.? ?
?? ???
6?? ?? ???? ?? ????? ?? ???? ?? U?5 ?? ??? ?F?
??????? - ???, ?????V! ?? ??? ?? ?? ?" ??? ??? ??? ??? ??? ?? ?? ?? ?? ???? ???
Question 4:
??????? ?? ???? 7??? ?" ??? ?" U??-U?? ???, ?? ?W??? ?? ???? ?? ??? -
??? XY???. ?? ???.? M?3?M??? LMV??
?? Z??.||
????? ??? ??? M??? ?&4?.? M???? ??? ?????4? ?.4?.||
??????
???? ????????? ???? M????
? ??.??
?????||
???? 7??? ?? ????? ??? ??.?6?????
??4? ?? ??? ??? ???? ??? ?? ???||
Answer:
??????? ?? ???? 7??? ?" ?? ??? 6? ?? ??? XY???. ?F ?? ??? 3???? ?? ?F? ??3? 7?\ ?" LMV? ?
?? ??
7?Z??. ?? ]? ?" 7?^??? ?F? ?? ???, ??? ????? ?? ???? 7??? ?" ????? ?
?? ???? ?F 6? ?4?5?? ????5 ???
?
?`?? ?? LMV?5 ?? 7??.? ?? ?? ?
?`?? ?? X?Y?5 ?? ??? ?" ??? ?? ?? ???? ??? ?" ???? ?? ???? ??
??a???
? ?? ???5 ?? ??? ???? ??? ???? ?? ???? ??V! ???? ?? ???? ?? ??. ???? ??? ???????
????! ?? U?5
???? ????-7??? ?? ????? ?? 7??? ?? ??? ??? ???? ?? ???? ?& ??????? ?? ?" ?? ??? ????? ?? ?? ?b
?? ???? ???
Question 5:
??? ?? ??? ??O? ?& U??-U?? 7???????? ?????
Answer:
??? ?? ??? ??O? ?& ????? 7???????? ???? ?? -
(1) ??? ??]? 3??? ???? ????? ?? ???? ??.? ???? ?7??? ????? ??? ??? 3??? ???5 ?? ???? ???? ?F?
http://www.ncerthelp.com
Class X Chapter 2 – ???????? Hindi
Page 3 of 7
Website: www.vidhyarjan.com Email: contact@vidhyarjan.com Mobile: 9999 249717
Head Office: 1/3-H-A-2, Street # 6, East Azad Nagar, Delhi-110051
(One Km from ‘Welcome Metro Station)
(2) ??? ??]? 3??? ?? ??? ????? ??.? ????? ????? ?? d? ???? ???? ???? ??? ??]? ?????? ?? L?????
???? ?F?
(3) ??? ??]? 6??? ?? 7?]O ??? ???5 ?? <??? ??.? ????? ????? ????5 ?? ???? ???? ]? ?? ??? ?
???? ???? ?F?
(4) ??? ??]? ?.?-?.?, X?Y? ? ???5, ???? J?PQ?5 ?? ???? ????? ?? <??? ??.? ???? ?F? ???? ????? ?
???? ????? ??? ??]?5 ?? ?? ????? ?? <??? ? ???? ??? ?? ??????? ???? ???
(5) ??? ??]?5 ?? ???? 6? ?4??? ?? 7?]O ????? ??? ??? ?? ??? ????
(6) 6??? ?? ??????? ?? ??? ??]? ??? ???? ??? ??.? ???? ????? ?? ?? ??.? ????? 6? ???? ??? ??? ??
?? ????? ???? ???? ???? ???? ?F?
Question 6:
???? ?? ?PQ ?? ??? 7??@?? ?? ?? ????? ??? ?? ??? ?? ???? 7???? ????
Answer:
???? ?? ?PQ ?? ?? ??? ?? J?PQ ?? (???) +?f ????? ?F? ?? 6??? J?PQ ?" ???? 7?W??? ?? ?? ?PQ 3???
?. ???? ???? ?" ? ????? ??4?? ???? ?? ?? J?PQ ?? ??? ????? ?" ????? ??? ???? ?F ??.? ????. ??
???& ?E???? ?? J?PQ ?? ?????? ? ?g?? ??? ???? ??? ?????? ?? ????? ?. ?? ???? <??? ???? ????
?F? ??4?? ?? 7?h??? ?? ???5 ?? ??? ??? ?? ???? ?? ?? ?? ?? J?PQ ?? +?f?? ??? ?& +??? ?" ?? ????
?? ?? ???? ?? ?PQ ?" ?????? ?? ?????? ???? ??? 7??@?? ???" ?????? ? ?????? ?? ???? ??,?? 6??? ??
?3?? ?? ????? ???? ???? ?? ???? ??? ???? ??????? ?? ???? ? ?PQ ?? ???? ??? ??.? ??? 7??@??,
???? ? ?PQ ?? ???? ??? ???& 7??@?? ?? ??? ??????? ?? ?? ?????? ?? ?? ???3?? ???? ??? ??.? ??
??? ?? ?? j??? ??????? ?? ?? ???? ???? ??? ??.? ???
Question 7:
??? 3?b ?&??? -
(?) M??? ???? ???? ?
??? ????? ??? ?????? ????? ????||
??? ??? ??? ????? ?
???k? ??? ????? ???6? ???k||
http://www.ncerthelp.com
Page 4
Class X Chapter 2 – ???????? Hindi
Page 1 of 7
Website: www.vidhyarjan.com Email: contact@vidhyarjan.com Mobile: 9999 249717
Head Office: 1/3-H-A-2, Street # 6, East Azad Nagar, Delhi-110051
(One Km from ‘Welcome Metro Station)
Question 1:
??????? ?? ?? ???? ?? ??? ?? ???? ?? ??? ???? ?? ?? ???-??? ?? ?? ???
Answer:
??????? ?? ?? ???? ?? ??? ?? ???? ?? ??? ???? ?? ????? ?? ?? -
(1) ??" ?? ?? ??????? ?? ???? ?????? ???? ?& ???? ????
(2) +? ??? ?? ?? ?? ????, ?? ???? ?? ???? ????
(3) +? ??? ?? ??? ???? ??.? ?? ???? ???? ?. ???? 3??: ??? ????
(4) ?? ???? ?? ????? ?
?? ?4?5?? 6??? ??? ? ??? ?? 7??? ?" ??.? ???? ???
(5) ?4?5?? ??? ???? ????5 ?? ????? ?" ??? ?. ??? ??? ??? ???? ??. ????? ???? ?? ??? ?? ????
Question 2:
??????? ?? ?? ???? ?? ??? ?? ??? ?& ?? <?6???? ?
?= ???? ???? ?? ???5 ?? 3???? ?& 7????????
???? ???5 ?" ????
Answer:
??????? ?? ?? ???? ?? +? ??? ?? ???? ?? ??? ???? ?4?5?? ?@?? ??? ???5 ?? ????? ???? ??????? ??
?? ?? ???? ???? ?? <??? 6???? ??????? ?? ??? 3???? ?? ??? +? ??? ???? ?? ?? ???? ?? ?? ????
???5 ? ???? ?? ?+? ?? ??? ??? ??. ???? ?? 6? ?4?5?? 3??? ?? ???? ???? ????? ? ???? ???? ??
?A? ???? ?? ????? 6???? ???& ???? ?B??? ???? ? ???D ?? ?? ??????? ?? ?E?? ???? ?? ?? ??
???? ?????? ?? ??.? ????? ??? ???? 7???.? ??? ??????? ?& ???? ?. ??? 3???? ?? ?F? ????? ??
???? ???? 3???? ?" ?
??-?
?? ?? ??. ??? ???? ??????? ?? ???? ? ?? ???" ?? ?B?4? ??.? ?? ?????
??? ??????? ?? ?? ??? J??K???? ???5 ?? ????? ???? ???? ??? ?? ???? ??L <3??? ???? ?F? ???
?? ?? ??? ?& ????? 6?? M??? 6? ??????? ??.? ?? ?E?? ? ?? ????? ?? ??????? ?? ?? ?? 4?????? ??.?
?????? ???? ??????? ?? ?4??? ?? 7???? ?" ??? ?? ???? ?F? ???? ??? 7??@, ??????, ?
??????? ? ??7O???
J?PQ ?F ??.? ????. ?? ??? ???, ?????, ??? ??? ?4??? 7????? 3???? ?? ?F? ?? ???5 ??? ?4?" ????-
???? 3??? ?? ?S? 3??? <?T ?????? ?F?
http://www.ncerthelp.com
Class X Chapter 2 – ???????? Hindi
Page 2 of 7
Website: www.vidhyarjan.com Email: contact@vidhyarjan.com Mobile: 9999 249717
Head Office: 1/3-H-A-2, Street # 6, East Azad Nagar, Delhi-110051
(One Km from ‘Welcome Metro Station)
Question 3:
??? ?? ??????? ?? ????? ?? ?? ??? ???? ???? ?S?? ??? ??? ???? ???5 ?" ????? ???. ?" ????
Answer:
??? - ?? ???! ???? ?" ???? ???-??? ?" ??? ??
?? ?? ???? ???? ?F ?? ?? ?? ??? ?E?? ??.? ?
?? ???
6?? ?? ???? ?? ????? ?? ???? ?? U?5 ?? ??? ?F?
??????? - ???, ?????V! ?? ??? ?? ?? ?" ??? ??? ??? ??? ??? ?? ?? ?? ?? ???? ???
Question 4:
??????? ?? ???? 7??? ?" ??? ?" U??-U?? ???, ?? ?W??? ?? ???? ?? ??? -
??? XY???. ?? ???.? M?3?M??? LMV??
?? Z??.||
????? ??? ??? M??? ?&4?.? M???? ??? ?????4? ?.4?.||
??????
???? ????????? ???? M????
? ??.??
?????||
???? 7??? ?? ????? ??? ??.?6?????
??4? ?? ??? ??? ???? ??? ?? ???||
Answer:
??????? ?? ???? 7??? ?" ?? ??? 6? ?? ??? XY???. ?F ?? ??? 3???? ?? ?F? ??3? 7?\ ?" LMV? ?
?? ??
7?Z??. ?? ]? ?" 7?^??? ?F? ?? ???, ??? ????? ?? ???? 7??? ?" ????? ?
?? ???? ?F 6? ?4?5?? ????5 ???
?
?`?? ?? LMV?5 ?? 7??.? ?? ?? ?
?`?? ?? X?Y?5 ?? ??? ?" ??? ?? ?? ???? ??? ?" ???? ?? ???? ??
??a???
? ?? ???5 ?? ??? ???? ??? ???? ?? ???? ??V! ???? ?? ???? ?? ??. ???? ??? ???????
????! ?? U?5
???? ????-7??? ?? ????? ?? 7??? ?? ??? ??? ???? ?? ???? ?& ??????? ?? ?" ?? ??? ????? ?? ?? ?b
?? ???? ???
Question 5:
??? ?? ??? ??O? ?& U??-U?? 7???????? ?????
Answer:
??? ?? ??? ??O? ?& ????? 7???????? ???? ?? -
(1) ??? ??]? 3??? ???? ????? ?? ???? ??.? ???? ?7??? ????? ??? ??? 3??? ???5 ?? ???? ???? ?F?
http://www.ncerthelp.com
Class X Chapter 2 – ???????? Hindi
Page 3 of 7
Website: www.vidhyarjan.com Email: contact@vidhyarjan.com Mobile: 9999 249717
Head Office: 1/3-H-A-2, Street # 6, East Azad Nagar, Delhi-110051
(One Km from ‘Welcome Metro Station)
(2) ??? ??]? 3??? ?? ??? ????? ??.? ????? ????? ?? d? ???? ???? ???? ??? ??]? ?????? ?? L?????
???? ?F?
(3) ??? ??]? 6??? ?? 7?]O ??? ???5 ?? <??? ??.? ????? ????? ????5 ?? ???? ???? ]? ?? ??? ?
???? ???? ?F?
(4) ??? ??]? ?.?-?.?, X?Y? ? ???5, ???? J?PQ?5 ?? ???? ????? ?? <??? ??.? ???? ?F? ???? ????? ?
???? ????? ??? ??]?5 ?? ?? ????? ?? <??? ? ???? ??? ?? ??????? ???? ???
(5) ??? ??]?5 ?? ???? 6? ?4??? ?? 7?]O ????? ??? ??? ?? ??? ????
(6) 6??? ?? ??????? ?? ??? ??]? ??? ???? ??? ??.? ???? ????? ?? ?? ??.? ????? 6? ???? ??? ??? ??
?? ????? ???? ???? ???? ???? ?F?
Question 6:
???? ?? ?PQ ?? ??? 7??@?? ?? ?? ????? ??? ?? ??? ?? ???? 7???? ????
Answer:
???? ?? ?PQ ?? ?? ??? ?? J?PQ ?? (???) +?f ????? ?F? ?? 6??? J?PQ ?" ???? 7?W??? ?? ?? ?PQ 3???
?. ???? ???? ?" ? ????? ??4?? ???? ?? ?? J?PQ ?? ??? ????? ?" ????? ??? ???? ?F ??.? ????. ??
???& ?E???? ?? J?PQ ?? ?????? ? ?g?? ??? ???? ??? ?????? ?? ????? ?. ?? ???? <??? ???? ????
?F? ??4?? ?? 7?h??? ?? ???5 ?? ??? ??? ?? ???? ?? ?? ?? ?? J?PQ ?? +?f?? ??? ?& +??? ?" ?? ????
?? ?? ???? ?? ?PQ ?" ?????? ?? ?????? ???? ??? 7??@?? ???" ?????? ? ?????? ?? ???? ??,?? 6??? ??
?3?? ?? ????? ???? ???? ?? ???? ??? ???? ??????? ?? ???? ? ?PQ ?? ???? ??? ??.? ??? 7??@??,
???? ? ?PQ ?? ???? ??? ???& 7??@?? ?? ??? ??????? ?? ?? ?????? ?? ?? ???3?? ???? ??? ??.? ??
??? ?? ?? j??? ??????? ?? ?? ???? ???? ??? ??.? ???
Question 7:
??? 3?b ?&??? -
(?) M??? ???? ???? ?
??? ????? ??? ?????? ????? ????||
??? ??? ??? ????? ?
???k? ??? ????? ???6? ???k||
http://www.ncerthelp.com
Class X Chapter 2 – ???????? Hindi
Page 4 of 7
Website: www.vidhyarjan.com Email: contact@vidhyarjan.com Mobile: 9999 249717
Head Office: 1/3-H-A-2, Street # 6, East Azad Nagar, Delhi-110051
(One Km from ‘Welcome Metro Station)
(?) ???? ?
??????? ??? ???.?? ?? ????? ??? ?l? ???.?||
??? ?
???] ????? ????? ?F ??? ??? ??? ??????||
(?) ??E??? ?? ?? m?? ?? ???? ?l???? ????
???? ???? ? ???? ???
?? ? ??? ????||
Answer:
(?) M??? ???? ???? ?
??? ????? ??? ?????? ????? ????||
??? ??? ??? ????? ?
???k? ??? ????? ???6? ???k||
<??? <??? <??? <??? - <3??? ??PQ??? ???????? j??? ?E?? ????l?????? ?? ?. ?? ?F? ?Q ??PQ?5 ?" ??? ?? j??? ???????
?? ?? ???? ?
?? ?????5 ?? <??p? ??? ??? ???
??? ??? ??? ??? - ??? ?? ?? 6? ??? ?? ??3????? ?
?? ???? ???? ?" ??????? ?? J??K? ???? ?
?? ???? ?F 6? ?? ???
?? ???? ????? ?? ?? ?" ?F? ?F ?? ????? ?? +?f ??O? ?
??? ?? ???? ???-??? ???? ???? ????? ??? ???
?F? ???? ????? ?? ??? ???? ?? ???? ???? ?? ???? ????? ?? <??? ?? ??? ?5? ????? ??? ??? ?? ???? ??
???? ??.? ?? ???? ??? <??? ???? ???? ????? ?& ??? ?? 6???? 6? ?F ???? ?? ???? ?? ????? ??
???????
(?) ???? ?
??????? ??? ???.?? ?? ????? ??? ?l? ???.?||
??? ?
???] ????? ????? ?F ??? ??? ??? ??????||
<??? <??? <??? <??? - <3??? ??PQ??? ???????? j??? ?E?? ????l?????? ?? ?. ?? ?F? ?Q ??PQ?5 ?" ??? ?? j??? ???????
?? ?? ???? ?
?? ?????5 ?? <??p? ??? ??? ???
??? ??? ??? ??? - ??? ?? ?? 6? ??? ?? ???? ????? ?? ????? ?? ?l??? ???? ?
?? ???? ?F 6? ?? ?? ???
?
??????? ??.? ?? ?? 6??? ?& ?? ???? ????? ????? ????? ?F?? ???? ?? ????-??? ?? ?S?D ??? ?? ???
??? ??? ???? ?? ?? ???? ????? ??? ?? ??? ?
??? ????? ?? ???? ??q?5 ?& ???? ??.? ?F ?? ??? ??
???? ??V ?? ?. ????? ???? ?F? ?? ???? ??s? ?F ??4?? ???? ?? ????-??? ???? ?? ??
?? ???? ?F ???? ??"
????? ???? ????? ?? <??? ? ??"?
(?) ??E??? ?? ?? m?? ?? ???? ?l???? ????
http://www.ncerthelp.com
Page 5
Class X Chapter 2 – ???????? Hindi
Page 1 of 7
Website: www.vidhyarjan.com Email: contact@vidhyarjan.com Mobile: 9999 249717
Head Office: 1/3-H-A-2, Street # 6, East Azad Nagar, Delhi-110051
(One Km from ‘Welcome Metro Station)
Question 1:
??????? ?? ?? ???? ?? ??? ?? ???? ?? ??? ???? ?? ?? ???-??? ?? ?? ???
Answer:
??????? ?? ?? ???? ?? ??? ?? ???? ?? ??? ???? ?? ????? ?? ?? -
(1) ??" ?? ?? ??????? ?? ???? ?????? ???? ?& ???? ????
(2) +? ??? ?? ?? ?? ????, ?? ???? ?? ???? ????
(3) +? ??? ?? ??? ???? ??.? ?? ???? ???? ?. ???? 3??: ??? ????
(4) ?? ???? ?? ????? ?
?? ?4?5?? 6??? ??? ? ??? ?? 7??? ?" ??.? ???? ???
(5) ?4?5?? ??? ???? ????5 ?? ????? ?" ??? ?. ??? ??? ??? ???? ??. ????? ???? ?? ??? ?? ????
Question 2:
??????? ?? ?? ???? ?? ??? ?? ??? ?& ?? <?6???? ?
?= ???? ???? ?? ???5 ?? 3???? ?& 7????????
???? ???5 ?" ????
Answer:
??????? ?? ?? ???? ?? +? ??? ?? ???? ?? ??? ???? ?4?5?? ?@?? ??? ???5 ?? ????? ???? ??????? ??
?? ?? ???? ???? ?? <??? 6???? ??????? ?? ??? 3???? ?? ??? +? ??? ???? ?? ?? ???? ?? ?? ????
???5 ? ???? ?? ?+? ?? ??? ??? ??. ???? ?? 6? ?4?5?? 3??? ?? ???? ???? ????? ? ???? ???? ??
?A? ???? ?? ????? 6???? ???& ???? ?B??? ???? ? ???D ?? ?? ??????? ?? ?E?? ???? ?? ?? ??
???? ?????? ?? ??.? ????? ??? ???? 7???.? ??? ??????? ?& ???? ?. ??? 3???? ?? ?F? ????? ??
???? ???? 3???? ?" ?
??-?
?? ?? ??. ??? ???? ??????? ?? ???? ? ?? ???" ?? ?B?4? ??.? ?? ?????
??? ??????? ?? ?? ??? J??K???? ???5 ?? ????? ???? ???? ??? ?? ???? ??L <3??? ???? ?F? ???
?? ?? ??? ?& ????? 6?? M??? 6? ??????? ??.? ?? ?E?? ? ?? ????? ?? ??????? ?? ?? ?? 4?????? ??.?
?????? ???? ??????? ?? ?4??? ?? 7???? ?" ??? ?? ???? ?F? ???? ??? 7??@, ??????, ?
??????? ? ??7O???
J?PQ ?F ??.? ????. ?? ??? ???, ?????, ??? ??? ?4??? 7????? 3???? ?? ?F? ?? ???5 ??? ?4?" ????-
???? 3??? ?? ?S? 3??? <?T ?????? ?F?
http://www.ncerthelp.com
Class X Chapter 2 – ???????? Hindi
Page 2 of 7
Website: www.vidhyarjan.com Email: contact@vidhyarjan.com Mobile: 9999 249717
Head Office: 1/3-H-A-2, Street # 6, East Azad Nagar, Delhi-110051
(One Km from ‘Welcome Metro Station)
Question 3:
??? ?? ??????? ?? ????? ?? ?? ??? ???? ???? ?S?? ??? ??? ???? ???5 ?" ????? ???. ?" ????
Answer:
??? - ?? ???! ???? ?" ???? ???-??? ?" ??? ??
?? ?? ???? ???? ?F ?? ?? ?? ??? ?E?? ??.? ?
?? ???
6?? ?? ???? ?? ????? ?? ???? ?? U?5 ?? ??? ?F?
??????? - ???, ?????V! ?? ??? ?? ?? ?" ??? ??? ??? ??? ??? ?? ?? ?? ?? ???? ???
Question 4:
??????? ?? ???? 7??? ?" ??? ?" U??-U?? ???, ?? ?W??? ?? ???? ?? ??? -
??? XY???. ?? ???.? M?3?M??? LMV??
?? Z??.||
????? ??? ??? M??? ?&4?.? M???? ??? ?????4? ?.4?.||
??????
???? ????????? ???? M????
? ??.??
?????||
???? 7??? ?? ????? ??? ??.?6?????
??4? ?? ??? ??? ???? ??? ?? ???||
Answer:
??????? ?? ???? 7??? ?" ?? ??? 6? ?? ??? XY???. ?F ?? ??? 3???? ?? ?F? ??3? 7?\ ?" LMV? ?
?? ??
7?Z??. ?? ]? ?" 7?^??? ?F? ?? ???, ??? ????? ?? ???? 7??? ?" ????? ?
?? ???? ?F 6? ?4?5?? ????5 ???
?
?`?? ?? LMV?5 ?? 7??.? ?? ?? ?
?`?? ?? X?Y?5 ?? ??? ?" ??? ?? ?? ???? ??? ?" ???? ?? ???? ??
??a???
? ?? ???5 ?? ??? ???? ??? ???? ?? ???? ??V! ???? ?? ???? ?? ??. ???? ??? ???????
????! ?? U?5
???? ????-7??? ?? ????? ?? 7??? ?? ??? ??? ???? ?? ???? ?& ??????? ?? ?" ?? ??? ????? ?? ?? ?b
?? ???? ???
Question 5:
??? ?? ??? ??O? ?& U??-U?? 7???????? ?????
Answer:
??? ?? ??? ??O? ?& ????? 7???????? ???? ?? -
(1) ??? ??]? 3??? ???? ????? ?? ???? ??.? ???? ?7??? ????? ??? ??? 3??? ???5 ?? ???? ???? ?F?
http://www.ncerthelp.com
Class X Chapter 2 – ???????? Hindi
Page 3 of 7
Website: www.vidhyarjan.com Email: contact@vidhyarjan.com Mobile: 9999 249717
Head Office: 1/3-H-A-2, Street # 6, East Azad Nagar, Delhi-110051
(One Km from ‘Welcome Metro Station)
(2) ??? ??]? 3??? ?? ??? ????? ??.? ????? ????? ?? d? ???? ???? ???? ??? ??]? ?????? ?? L?????
???? ?F?
(3) ??? ??]? 6??? ?? 7?]O ??? ???5 ?? <??? ??.? ????? ????? ????5 ?? ???? ???? ]? ?? ??? ?
???? ???? ?F?
(4) ??? ??]? ?.?-?.?, X?Y? ? ???5, ???? J?PQ?5 ?? ???? ????? ?? <??? ??.? ???? ?F? ???? ????? ?
???? ????? ??? ??]?5 ?? ?? ????? ?? <??? ? ???? ??? ?? ??????? ???? ???
(5) ??? ??]?5 ?? ???? 6? ?4??? ?? 7?]O ????? ??? ??? ?? ??? ????
(6) 6??? ?? ??????? ?? ??? ??]? ??? ???? ??? ??.? ???? ????? ?? ?? ??.? ????? 6? ???? ??? ??? ??
?? ????? ???? ???? ???? ???? ?F?
Question 6:
???? ?? ?PQ ?? ??? 7??@?? ?? ?? ????? ??? ?? ??? ?? ???? 7???? ????
Answer:
???? ?? ?PQ ?? ?? ??? ?? J?PQ ?? (???) +?f ????? ?F? ?? 6??? J?PQ ?" ???? 7?W??? ?? ?? ?PQ 3???
?. ???? ???? ?" ? ????? ??4?? ???? ?? ?? J?PQ ?? ??? ????? ?" ????? ??? ???? ?F ??.? ????. ??
???& ?E???? ?? J?PQ ?? ?????? ? ?g?? ??? ???? ??? ?????? ?? ????? ?. ?? ???? <??? ???? ????
?F? ??4?? ?? 7?h??? ?? ???5 ?? ??? ??? ?? ???? ?? ?? ?? ?? J?PQ ?? +?f?? ??? ?& +??? ?" ?? ????
?? ?? ???? ?? ?PQ ?" ?????? ?? ?????? ???? ??? 7??@?? ???" ?????? ? ?????? ?? ???? ??,?? 6??? ??
?3?? ?? ????? ???? ???? ?? ???? ??? ???? ??????? ?? ???? ? ?PQ ?? ???? ??? ??.? ??? 7??@??,
???? ? ?PQ ?? ???? ??? ???& 7??@?? ?? ??? ??????? ?? ?? ?????? ?? ?? ???3?? ???? ??? ??.? ??
??? ?? ?? j??? ??????? ?? ?? ???? ???? ??? ??.? ???
Question 7:
??? 3?b ?&??? -
(?) M??? ???? ???? ?
??? ????? ??? ?????? ????? ????||
??? ??? ??? ????? ?
???k? ??? ????? ???6? ???k||
http://www.ncerthelp.com
Class X Chapter 2 – ???????? Hindi
Page 4 of 7
Website: www.vidhyarjan.com Email: contact@vidhyarjan.com Mobile: 9999 249717
Head Office: 1/3-H-A-2, Street # 6, East Azad Nagar, Delhi-110051
(One Km from ‘Welcome Metro Station)
(?) ???? ?
??????? ??? ???.?? ?? ????? ??? ?l? ???.?||
??? ?
???] ????? ????? ?F ??? ??? ??? ??????||
(?) ??E??? ?? ?? m?? ?? ???? ?l???? ????
???? ???? ? ???? ???
?? ? ??? ????||
Answer:
(?) M??? ???? ???? ?
??? ????? ??? ?????? ????? ????||
??? ??? ??? ????? ?
???k? ??? ????? ???6? ???k||
<??? <??? <??? <??? - <3??? ??PQ??? ???????? j??? ?E?? ????l?????? ?? ?. ?? ?F? ?Q ??PQ?5 ?" ??? ?? j??? ???????
?? ?? ???? ?
?? ?????5 ?? <??p? ??? ??? ???
??? ??? ??? ??? - ??? ?? ?? 6? ??? ?? ??3????? ?
?? ???? ???? ?" ??????? ?? J??K? ???? ?
?? ???? ?F 6? ?? ???
?? ???? ????? ?? ?? ?" ?F? ?F ?? ????? ?? +?f ??O? ?
??? ?? ???? ???-??? ???? ???? ????? ??? ???
?F? ???? ????? ?? ??? ???? ?? ???? ???? ?? ???? ????? ?? <??? ?? ??? ?5? ????? ??? ??? ?? ???? ??
???? ??.? ?? ???? ??? <??? ???? ???? ????? ?& ??? ?? 6???? 6? ?F ???? ?? ???? ?? ????? ??
???????
(?) ???? ?
??????? ??? ???.?? ?? ????? ??? ?l? ???.?||
??? ?
???] ????? ????? ?F ??? ??? ??? ??????||
<??? <??? <??? <??? - <3??? ??PQ??? ???????? j??? ?E?? ????l?????? ?? ?. ?? ?F? ?Q ??PQ?5 ?" ??? ?? j??? ???????
?? ?? ???? ?
?? ?????5 ?? <??p? ??? ??? ???
??? ??? ??? ??? - ??? ?? ?? 6? ??? ?? ???? ????? ?? ????? ?? ?l??? ???? ?
?? ???? ?F 6? ?? ?? ???
?
??????? ??.? ?? ?? 6??? ?& ?? ???? ????? ????? ????? ?F?? ???? ?? ????-??? ?? ?S?D ??? ?? ???
??? ??? ???? ?? ?? ???? ????? ??? ?? ??? ?
??? ????? ?? ???? ??q?5 ?& ???? ??.? ?F ?? ??? ??
???? ??V ?? ?. ????? ???? ?F? ?? ???? ??s? ?F ??4?? ???? ?? ????-??? ???? ?? ??
?? ???? ?F ???? ??"
????? ???? ????? ?? <??? ? ??"?
(?) ??E??? ?? ?? m?? ?? ???? ?l???? ????
http://www.ncerthelp.com
Class X Chapter 2 – ???????? Hindi
Page 5 of 7
Website: www.vidhyarjan.com Email: contact@vidhyarjan.com Mobile: 9999 249717
Head Office: 1/3-H-A-2, Street # 6, East Azad Nagar, Delhi-110051
(One Km from ‘Welcome Metro Station)
???? ???? ? ???? ???
?? ? ??? ????||
<??? <??? <??? <??? - <3??? ??PQ??? ???????? j??? ?E?? ????l?????? ?? ?. ?? ?F? ?Q ??PQ??? ?" ??????? ?? j??? ????
?? ???5 ?? ????? 7?\??V ?? ?. ?? ??????? ?? ?& ??7O ?? ??? ?? ??? ???? ?F?
??? ??? ??? ??? - ??? ?? ?? 6? 7?\??V ???? m?? ?" ??3?
????? ?
?? ??????? ?& ??7O ?? ??? ???? ?
?? ?? ?. ?? ????
?F 6? ?E?-??V ????? ??????? ?? ?? ???5 ?? ??? ?. ??? ???? ?? ??? ?? ??? ?? ?? ???? ??V5 ?? (??? ?
???) ?????? LMV? ????5 ?& ??? ?. ?? ??? ?F? ??4?" ?? ?4?? ?& ???? ??? ??? ?F ?? ?? ???? ?? ???
????? (???) ?& ???? ?F? ????? ?? ????? 7?q?? ?? ]? ??? ? ??? ?? ?????? ???? ????5 ?& ???? ??
??? ?F? ?? ?? ??.? ????? 6? ??4?" ?? ?4?? ?& ???? ?& ??? ????? ??? ??? ?F ?? ?? ?" ?? ???? ???? ????
?? ??? ???"??? ?? ??.? ????? 6? ?? ???? ?? ??? ????? ?& ???? ?F? ?? ??? ??????? ?& ?3?? ???? ?? ????
?& ???? ?? ?? ??? ??4?" ???5 ?? ??? ?. ??? ???? ?? ??? ?? ????? ???& ??? ??? ?? ? ?????? ?? ?? ?"
???
Question 8:
??? ?? ???? ?? ????? ?? ???? ?t?? ?? ?? ??PQ??? ????
Answer:
???????? j??? ??? ????l?????? ???? ???? ?" ??? ?? ??? ?? ??J???? ????l?????? ?? ??????? ??
?. ?? ??? ???" ???? ???? ?? ??O ]? ?" <??? ????? ?? ???? ??? ???????? ?? ???" ????, ???, ????? ??
??
?? ?. ????? <??? 6??? ??? ????? ???? ??J? ?? ?t?? ??? ???? ?" ?
?7O ?
?? ?? ?? ???? ?" ???O?? ???
??. ??? ???????? ?? ?? ??????? ?? ??.? <??? ?? ???& ???? ?? ?? ?? ????? ? ??????B?? ??? ??? ???
???& ???? ?" ???<?? ??????, ]?? ??????, ?B<?L? ??????, ? ???]PQ ?????? ?& ?E???? ???? ??? ??
??J???? ?& ???? ?" J??K??B???? ?? ????? ?????? ?
?? ???
Question 9:
?? ???? <??? ?" J??K? ?? ????? ?t?? ??? ?????? ?? ??? 3?b ?&????
Answer:
???????? j??? ?E?? ????l?????? ?? ?? ???J???? ?" ???????? ?? ?? ??? ?? ?? ??u?? ?? 3???-3???
?? J??K? ?? ????? <??? 6??? ??? ?????? ?? ?? -
http://www.ncerthelp.com
Read More