CBSE Class 6  >  Class 6 Notes  >  Hindi  >  NCERT Textbook: गोल

NCERT Textbook: गोल

Download, print and study this document offline
Please wait while the PDF view is loading
 Page 1


??? ? ? ????? ??? ?? ?? -?
??? ?? ?? ????-???? ? ?? ????? ? ???? ???? ???? ??? ??? ?? 
?? ?? ???? ?? ??? ??? ????? ?? ???? ???? ??, ?? ????? ? ? ?? ?? ???? ??? 
?? ? 1933 ? ?? ??? ??? ?? ????? ? ??, ??? ?
???? ? ??????? ? ?? ?? ?? ???? ???? ??? 
?? ??? ‘?
???? ? ???????’ ?? ‘???? ? ?? ?
?? ???? ? ?? ???’ ? ? ??? ?
?????? ?? ??? 
??? ‘???? ? ?? ???’ ? ? ?????? ?
???? ???? ????? ? ?? ?? ??? ??? ?, ???? ? ??? ?? ?? 
?? ??? ? ???? ????? ??? ? ??? ?? ?????? ? ? ?
???? ? ?? ??? ??? ?? ??? ? ??? ? ?? ? 
?? ?? ????? ?
??? ????? ?? ???? ?? ???? ????
???? ??? ??? ??? ??? ? ?? ???? ??? ? ???? ??? ? ?? ????? ??? ?? ????? ?? ?????? 
? ?? ??? ?? ??? ???? ???, “?
?? ??
??? ?? ???, ???? ???? ??? ???? ?
?????” 
? ??? ???? ???? ?? ?? ?????? ???? ???? ?? ?? ??? ?
??? ?? ????? ???? ?? 
??? ?? ??? ? ?? ? ?? ??? ?? ??? ? ????? ???? ???? ????? ?? ? ? ??? ?? ???? ?? 
??? ?? ???? ??? ??? ??? ? ? ? ??? ????? ??? ?? ?????? ? ?? ??? ?????? ?? 
???, “??? ? , ??? ??? ???? ?
???? ???? ????? ????? ?? ???? ???? ?? ?? ???? ??? 
??? ?
?? ?
??? ??? ?? ???? ????? ?? ???? ? ?? ?
????? ?? ?? ??? ?? ??????” ?? ?????? 
???
?? ?? ? ??? ???? ???? ?? ???? ???? ???? ???? ???? ?? ?
??? ?? ????, ?
??? 
??? ???? ???? ???? ?? ??? ?? ??? ?? ???? ???? ?? ?? ??? ? ??? ?? ?
???? 
? ?? ?????? 
???
2
?? ??? ?? ??? ????? ??? ? ?? ??? ?
? ? ??? ?? ?
??
? ? ? ??? ?? ?? ?? 
???? ?????, ??? ????, ??? ????, ??? ?
????? ? ??? ???? ? ?? ??? ?? ????? 
????? ? ? ??? ?? ??? ???? ???? ? ? ???? ??? ??? ?? ??? ?? ?? ?? ?? ?????? 
? ? ?
??? ?? ?? ?? ?
?? ??? ???, ??? ????? ??? ?? ????? ??? ?? ??? ?? ?? 
?? ?? ?? ??????!
Chapter 2.indd   13 10/06/2024   11:19:08
Reprint 2026-27
Page 2


??? ? ? ????? ??? ?? ?? -?
??? ?? ?? ????-???? ? ?? ????? ? ???? ???? ???? ??? ??? ?? 
?? ?? ???? ?? ??? ??? ????? ?? ???? ???? ??, ?? ????? ? ? ?? ?? ???? ??? 
?? ? 1933 ? ?? ??? ??? ?? ????? ? ??, ??? ?
???? ? ??????? ? ?? ?? ?? ???? ???? ??? 
?? ??? ‘?
???? ? ???????’ ?? ‘???? ? ?? ?
?? ???? ? ?? ???’ ? ? ??? ?
?????? ?? ??? 
??? ‘???? ? ?? ???’ ? ? ?????? ?
???? ???? ????? ? ?? ?? ??? ??? ?, ???? ? ??? ?? ?? 
?? ??? ? ???? ????? ??? ? ??? ?? ?????? ? ? ?
???? ? ?? ??? ??? ?? ??? ? ??? ? ?? ? 
?? ?? ????? ?
??? ????? ?? ???? ?? ???? ????
???? ??? ??? ??? ??? ? ?? ???? ??? ? ???? ??? ? ?? ????? ??? ?? ????? ?? ?????? 
? ?? ??? ?? ??? ???? ???, “?
?? ??
??? ?? ???, ???? ???? ??? ???? ?
?????” 
? ??? ???? ???? ?? ?? ?????? ???? ???? ?? ?? ??? ?
??? ?? ????? ???? ?? 
??? ?? ??? ? ?? ? ?? ??? ?? ??? ? ????? ???? ???? ????? ?? ? ? ??? ?? ???? ?? 
??? ?? ???? ??? ??? ??? ? ? ? ??? ????? ??? ?? ?????? ? ?? ??? ?????? ?? 
???, “??? ? , ??? ??? ???? ?
???? ???? ????? ????? ?? ???? ???? ?? ?? ???? ??? 
??? ?
?? ?
??? ??? ?? ???? ????? ?? ???? ? ?? ?
????? ?? ?? ??? ?? ??????” ?? ?????? 
???
?? ?? ? ??? ???? ???? ?? ???? ???? ???? ???? ???? ?? ?
??? ?? ????, ?
??? 
??? ???? ???? ???? ?? ??? ?? ??? ?? ???? ???? ?? ?? ??? ? ??? ?? ?
???? 
? ?? ?????? 
???
2
?? ??? ?? ??? ????? ??? ? ?? ??? ?
? ? ??? ?? ?
??
? ? ? ??? ?? ?? ?? 
???? ?????, ??? ????, ??? ????, ??? ?
????? ? ??? ???? ? ?? ??? ?? ????? 
????? ? ? ??? ?? ??? ???? ???? ? ? ???? ??? ??? ?? ??? ?? ?? ?? ?? ?????? 
? ? ?
??? ?? ?? ?? ?
?? ??? ???, ??? ????? ??? ?? ????? ??? ?? ??? ?? ?? 
?? ?? ?? ??????!
Chapter 2.indd   13 10/06/2024   11:19:08
Reprint 2026-27
?? ??? ???? ?? ???? ? ?? ???? ? ?
??? ? ?
??? ??? ??? ? ??? ?? ?
??? ? ? ??? ????? 
?? ??? ????? ? ??? ? ???? ? ??? ??? ????? ?? ??? ?
???-?
??? ?? ?? ????? ?? ? ? ?? 
? ? ??? ???? ? ? ???, ????? ?? ? ?? ????? ?? ????? ? ? ??? ? ?? ? ?
??? ? ??? 
? ??? ??? ?? ? 1905 ??? ????? ??? ?? ?????? ?? ???? ? ?? ???? ??? ??? ?? 
????? ??? ?? ??? 16 ??? ??? ??? ??? ??? ‘????? ?? ???? ? ?????? ?’ ? ?? ?? ?????? 
?? ???? ? ? ??? ??? ? ? ?? ?? ???? ? ??? ??????? ? ?? ????? ? ?? ??? ????? ??? ??? ?? 
??? ??? ? ??? ??? ??????? ???? ??? ?? ??? ????? ? ?????? ? ?? ?
?? ???? ? ??? 
?? ???? ??? ?? ???-??? ?
??? ????? ? ??? ? ?? ??? ??? ?? ????? ????? ??? ????? ? ??? ? 
?? ??? ??? ?? ? ? ??? ???? ??? ?? ?? ? ?? ? ??? ????? ??? ?? ??? ??? ? ?? ????? 
?
??? ?? ? ?? ?? ?? ??? ?? ??? ?? ?? ???? ?? ?????? ???
??? ?-??? ? ? ??? ??? ??? ?? ??? ??? ???, ??? ?-??? ? ?
??? ??? ??? ?? ?? ??? ??? 
?? ? 1936 ??? ? ????? ??
??? ? ? ?? ?
??? ?? ?? ? ????? ???? ?? ??? ??? ? ??? ? ?? ??
?? 
???? ??? ? ????? ??
??? ? ? ?? ??? ? ??? ????? ? ??? ? ?? ?
?? ? ? ??? ? ???? ??? ? ?? ?? 
?????? ? ?
??? ‘????? ?? ???
? ??’ ???? ?
??? ?? ????? ???? ?? ???? ???? ? ? ??? ? 
??? ??? ?? ???? ??? ? ??? ?? ?? ??? ?? ?? ??? ???? ?? ? ?? ???? ?? ??? ? ? ??? ? ? 
?????
14
Chapter 2.indd   14 11-09-2025   02:50:53
Reprint 2026-27
Page 3


??? ? ? ????? ??? ?? ?? -?
??? ?? ?? ????-???? ? ?? ????? ? ???? ???? ???? ??? ??? ?? 
?? ?? ???? ?? ??? ??? ????? ?? ???? ???? ??, ?? ????? ? ? ?? ?? ???? ??? 
?? ? 1933 ? ?? ??? ??? ?? ????? ? ??, ??? ?
???? ? ??????? ? ?? ?? ?? ???? ???? ??? 
?? ??? ‘?
???? ? ???????’ ?? ‘???? ? ?? ?
?? ???? ? ?? ???’ ? ? ??? ?
?????? ?? ??? 
??? ‘???? ? ?? ???’ ? ? ?????? ?
???? ???? ????? ? ?? ?? ??? ??? ?, ???? ? ??? ?? ?? 
?? ??? ? ???? ????? ??? ? ??? ?? ?????? ? ? ?
???? ? ?? ??? ??? ?? ??? ? ??? ? ?? ? 
?? ?? ????? ?
??? ????? ?? ???? ?? ???? ????
???? ??? ??? ??? ??? ? ?? ???? ??? ? ???? ??? ? ?? ????? ??? ?? ????? ?? ?????? 
? ?? ??? ?? ??? ???? ???, “?
?? ??
??? ?? ???, ???? ???? ??? ???? ?
?????” 
? ??? ???? ???? ?? ?? ?????? ???? ???? ?? ?? ??? ?
??? ?? ????? ???? ?? 
??? ?? ??? ? ?? ? ?? ??? ?? ??? ? ????? ???? ???? ????? ?? ? ? ??? ?? ???? ?? 
??? ?? ???? ??? ??? ??? ? ? ? ??? ????? ??? ?? ?????? ? ?? ??? ?????? ?? 
???, “??? ? , ??? ??? ???? ?
???? ???? ????? ????? ?? ???? ???? ?? ?? ???? ??? 
??? ?
?? ?
??? ??? ?? ???? ????? ?? ???? ? ?? ?
????? ?? ?? ??? ?? ??????” ?? ?????? 
???
?? ?? ? ??? ???? ???? ?? ???? ???? ???? ???? ???? ?? ?
??? ?? ????, ?
??? 
??? ???? ???? ???? ?? ??? ?? ??? ?? ???? ???? ?? ?? ??? ? ??? ?? ?
???? 
? ?? ?????? 
???
2
?? ??? ?? ??? ????? ??? ? ?? ??? ?
? ? ??? ?? ?
??
? ? ? ??? ?? ?? ?? 
???? ?????, ??? ????, ??? ????, ??? ?
????? ? ??? ???? ? ?? ??? ?? ????? 
????? ? ? ??? ?? ??? ???? ???? ? ? ???? ??? ??? ?? ??? ?? ?? ?? ?? ?????? 
? ? ?
??? ?? ?? ?? ?
?? ??? ???, ??? ????? ??? ?? ????? ??? ?? ??? ?? ?? 
?? ?? ?? ??????!
Chapter 2.indd   13 10/06/2024   11:19:08
Reprint 2026-27
?? ??? ???? ?? ???? ? ?? ???? ? ?
??? ? ?
??? ??? ??? ? ??? ?? ?
??? ? ? ??? ????? 
?? ??? ????? ? ??? ? ???? ? ??? ??? ????? ?? ??? ?
???-?
??? ?? ?? ????? ?? ? ? ?? 
? ? ??? ???? ? ? ???, ????? ?? ? ?? ????? ?? ????? ? ? ??? ? ?? ? ?
??? ? ??? 
? ??? ??? ?? ? 1905 ??? ????? ??? ?? ?????? ?? ???? ? ?? ???? ??? ??? ?? 
????? ??? ?? ??? 16 ??? ??? ??? ??? ??? ‘????? ?? ???? ? ?????? ?’ ? ?? ?? ?????? 
?? ???? ? ? ??? ??? ? ? ?? ?? ???? ? ??? ??????? ? ?? ????? ? ?? ??? ????? ??? ??? ?? 
??? ??? ? ??? ??? ??????? ???? ??? ?? ??? ????? ? ?????? ? ?? ?
?? ???? ? ??? 
?? ???? ??? ?? ???-??? ?
??? ????? ? ??? ? ?? ??? ??? ?? ????? ????? ??? ????? ? ??? ? 
?? ??? ??? ?? ? ? ??? ???? ??? ?? ?? ? ?? ? ??? ????? ??? ?? ??? ??? ? ?? ????? 
?
??? ?? ? ?? ?? ?? ??? ?? ??? ?? ?? ???? ?? ?????? ???
??? ?-??? ? ? ??? ??? ??? ?? ??? ??? ???, ??? ?-??? ? ?
??? ??? ??? ?? ?? ??? ??? 
?? ? 1936 ??? ? ????? ??
??? ? ? ?? ?
??? ?? ?? ? ????? ???? ?? ??? ??? ? ??? ? ?? ??
?? 
???? ??? ? ????? ??
??? ? ? ?? ??? ? ??? ????? ? ??? ? ?? ?
?? ? ? ??? ? ???? ??? ? ?? ?? 
?????? ? ?
??? ‘????? ?? ???
? ??’ ???? ?
??? ?? ????? ???? ?? ???? ???? ? ? ??? ? 
??? ??? ?? ???? ??? ? ??? ?? ?? ??? ?? ?? ??? ???? ?? ? ?? ???? ?? ??? ? ? ??? ? ? 
?????
14
Chapter 2.indd   14 11-09-2025   02:50:53
Reprint 2026-27
???? ???? ?? ?? ???? ?????? ?? ?? ?
? ? ?? ?? ??? ??? ???? ?? ?? ?? ?? ? ???? 
???? ??? ??? ????? ? ? ???? ????? ?
? ?? ?? ?? ??? ????? ??? ?? ??? ??? ????? 
? ????? ??
??? ? ? ?? ???? ? ???? ??? ?? ??? ????? ??? ??? ??? ?? ?? ??? ?? ? ??? 
???? ?? ?? ??? ?? ??? ???? ????, ? ??? ?
??? ??? ? ?? ???  
— ???? ??????
??
??? ???? ???? ??? ?? 1936 ? ? ?????? ??
???? ??? ??? ???? ???
???
15
Chapter 2.indd   15 10/06/2024   11:19:11
Reprint 2026-27
Page 4


??? ? ? ????? ??? ?? ?? -?
??? ?? ?? ????-???? ? ?? ????? ? ???? ???? ???? ??? ??? ?? 
?? ?? ???? ?? ??? ??? ????? ?? ???? ???? ??, ?? ????? ? ? ?? ?? ???? ??? 
?? ? 1933 ? ?? ??? ??? ?? ????? ? ??, ??? ?
???? ? ??????? ? ?? ?? ?? ???? ???? ??? 
?? ??? ‘?
???? ? ???????’ ?? ‘???? ? ?? ?
?? ???? ? ?? ???’ ? ? ??? ?
?????? ?? ??? 
??? ‘???? ? ?? ???’ ? ? ?????? ?
???? ???? ????? ? ?? ?? ??? ??? ?, ???? ? ??? ?? ?? 
?? ??? ? ???? ????? ??? ? ??? ?? ?????? ? ? ?
???? ? ?? ??? ??? ?? ??? ? ??? ? ?? ? 
?? ?? ????? ?
??? ????? ?? ???? ?? ???? ????
???? ??? ??? ??? ??? ? ?? ???? ??? ? ???? ??? ? ?? ????? ??? ?? ????? ?? ?????? 
? ?? ??? ?? ??? ???? ???, “?
?? ??
??? ?? ???, ???? ???? ??? ???? ?
?????” 
? ??? ???? ???? ?? ?? ?????? ???? ???? ?? ?? ??? ?
??? ?? ????? ???? ?? 
??? ?? ??? ? ?? ? ?? ??? ?? ??? ? ????? ???? ???? ????? ?? ? ? ??? ?? ???? ?? 
??? ?? ???? ??? ??? ??? ? ? ? ??? ????? ??? ?? ?????? ? ?? ??? ?????? ?? 
???, “??? ? , ??? ??? ???? ?
???? ???? ????? ????? ?? ???? ???? ?? ?? ???? ??? 
??? ?
?? ?
??? ??? ?? ???? ????? ?? ???? ? ?? ?
????? ?? ?? ??? ?? ??????” ?? ?????? 
???
?? ?? ? ??? ???? ???? ?? ???? ???? ???? ???? ???? ?? ?
??? ?? ????, ?
??? 
??? ???? ???? ???? ?? ??? ?? ??? ?? ???? ???? ?? ?? ??? ? ??? ?? ?
???? 
? ?? ?????? 
???
2
?? ??? ?? ??? ????? ??? ? ?? ??? ?
? ? ??? ?? ?
??
? ? ? ??? ?? ?? ?? 
???? ?????, ??? ????, ??? ????, ??? ?
????? ? ??? ???? ? ?? ??? ?? ????? 
????? ? ? ??? ?? ??? ???? ???? ? ? ???? ??? ??? ?? ??? ?? ?? ?? ?? ?????? 
? ? ?
??? ?? ?? ?? ?
?? ??? ???, ??? ????? ??? ?? ????? ??? ?? ??? ?? ?? 
?? ?? ?? ??????!
Chapter 2.indd   13 10/06/2024   11:19:08
Reprint 2026-27
?? ??? ???? ?? ???? ? ?? ???? ? ?
??? ? ?
??? ??? ??? ? ??? ?? ?
??? ? ? ??? ????? 
?? ??? ????? ? ??? ? ???? ? ??? ??? ????? ?? ??? ?
???-?
??? ?? ?? ????? ?? ? ? ?? 
? ? ??? ???? ? ? ???, ????? ?? ? ?? ????? ?? ????? ? ? ??? ? ?? ? ?
??? ? ??? 
? ??? ??? ?? ? 1905 ??? ????? ??? ?? ?????? ?? ???? ? ?? ???? ??? ??? ?? 
????? ??? ?? ??? 16 ??? ??? ??? ??? ??? ‘????? ?? ???? ? ?????? ?’ ? ?? ?? ?????? 
?? ???? ? ? ??? ??? ? ? ?? ?? ???? ? ??? ??????? ? ?? ????? ? ?? ??? ????? ??? ??? ?? 
??? ??? ? ??? ??? ??????? ???? ??? ?? ??? ????? ? ?????? ? ?? ?
?? ???? ? ??? 
?? ???? ??? ?? ???-??? ?
??? ????? ? ??? ? ?? ??? ??? ?? ????? ????? ??? ????? ? ??? ? 
?? ??? ??? ?? ? ? ??? ???? ??? ?? ?? ? ?? ? ??? ????? ??? ?? ??? ??? ? ?? ????? 
?
??? ?? ? ?? ?? ?? ??? ?? ??? ?? ?? ???? ?? ?????? ???
??? ?-??? ? ? ??? ??? ??? ?? ??? ??? ???, ??? ?-??? ? ?
??? ??? ??? ?? ?? ??? ??? 
?? ? 1936 ??? ? ????? ??
??? ? ? ?? ?
??? ?? ?? ? ????? ???? ?? ??? ??? ? ??? ? ?? ??
?? 
???? ??? ? ????? ??
??? ? ? ?? ??? ? ??? ????? ? ??? ? ?? ?
?? ? ? ??? ? ???? ??? ? ?? ?? 
?????? ? ?
??? ‘????? ?? ???
? ??’ ???? ?
??? ?? ????? ???? ?? ???? ???? ? ? ??? ? 
??? ??? ?? ???? ??? ? ??? ?? ?? ??? ?? ?? ??? ???? ?? ? ?? ???? ?? ??? ? ? ??? ? ? 
?????
14
Chapter 2.indd   14 11-09-2025   02:50:53
Reprint 2026-27
???? ???? ?? ?? ???? ?????? ?? ?? ?
? ? ?? ?? ??? ??? ???? ?? ?? ?? ?? ? ???? 
???? ??? ??? ????? ? ? ???? ????? ?
? ?? ?? ?? ??? ????? ??? ?? ??? ??? ????? 
? ????? ??
??? ? ? ?? ???? ? ???? ??? ?? ??? ????? ??? ??? ??? ?? ?? ??? ?? ? ??? 
???? ?? ?? ??? ?? ??? ???? ????, ? ??? ?
??? ??? ? ?? ???  
— ???? ??????
??
??? ???? ???? ??? ?? 1936 ? ? ?????? ??
???? ??? ??? ???? ???
???
15
Chapter 2.indd   15 10/06/2024   11:19:11
Reprint 2026-27
??? ?? ?? ?? ??? ?? (?) ???? ??? ?? ?? ??? ?? ?? ???? ???? ???-?? ??? ??? ? ????? ???? ( ?? ) ?????—
(1) “???? , ??? ??? ???? ? ???? ???? ????? ????? ?? ???? ???? ?? ?? ???? ??? 
??? ? ?? ? ??? ??? ?? ???? ????? ?? ???? ? ?? ? ????? ?? ?? ??? ?? ??????” ?? ?? 
?????
?? ? ?? ?? ??? ?? ??? ? ??? ? ??? ? ?? ??? ???? ??? 
 ? ?? ???
?? ?? ??? ??? 
 ? ?? ???? ?
?? ?? ???? ???? ? ??
 ? ????? ??? ?? ?? ????? ?? ?? ? ?? ? ??? ???? ? ??  
 ? ?? ????? ?? ?? ??? ?? ??? ????? ?? ????? ?? ???? 
(2) ????? ?? ?? ?? ?????
?? ?? ‘??? ?? ?? ???
? ??’ ???? ? ??? ???? ?? ????? 
 ? ??? ? ??? ?? ????? ? ? ????? ?? ?? ? ? ????  
 ? ??? ?? ??? ?? ??? ? ? ?? ????? ????????
? ? ? ????  
 ? ??? ?? ? ? ??? ??? ? ????? ???? ? ? ????  
 ? ??? ?? ??? ????? ? ? ???? 
(?) ?? ???? ?????? ? ? ??? ? ???? ? ?? ??? ?? ???? ? ? ???? ?? ? ??? ? ???? 
??? ??? ?????? ???? ??? ??? ?? ??? ‘???’ 
???, ?? ?? ??? ?? ? ?? ?? ???? ?? ?
??
?? ??? ??? ? 
???? ? ? ?? ?? ? ??? ?? ?? ??? ? ??? ??? ????? ?? ???, 
?? ??? ?????? ??? ‘??? ?? ?? ???
? ??’ ??? ???? ???? 
?? ?? ? ????
??? ??? ? ???? ?? ??? ? ??? ? ????? ? ?? 
‘?????? ?? ??? ????’ ? ? ??? ??? ????? ??, ????? ????? 
???????? ??? ? ???? ? ? ??? ??? ?? ?? ?? ? ???? ???? ?????? ?? ? ??? ?? 
? ???? ? ??? ?
????? ? ‘?? ? ?? ? ’ ??? ? ??? ?? ???? ???? ?? ?
 ???? ?? ?????
(1905–1979)
?????
16
Chapter 2.indd   16 10/06/2024   11:19:12
Reprint 2026-27
Page 5


??? ? ? ????? ??? ?? ?? -?
??? ?? ?? ????-???? ? ?? ????? ? ???? ???? ???? ??? ??? ?? 
?? ?? ???? ?? ??? ??? ????? ?? ???? ???? ??, ?? ????? ? ? ?? ?? ???? ??? 
?? ? 1933 ? ?? ??? ??? ?? ????? ? ??, ??? ?
???? ? ??????? ? ?? ?? ?? ???? ???? ??? 
?? ??? ‘?
???? ? ???????’ ?? ‘???? ? ?? ?
?? ???? ? ?? ???’ ? ? ??? ?
?????? ?? ??? 
??? ‘???? ? ?? ???’ ? ? ?????? ?
???? ???? ????? ? ?? ?? ??? ??? ?, ???? ? ??? ?? ?? 
?? ??? ? ???? ????? ??? ? ??? ?? ?????? ? ? ?
???? ? ?? ??? ??? ?? ??? ? ??? ? ?? ? 
?? ?? ????? ?
??? ????? ?? ???? ?? ???? ????
???? ??? ??? ??? ??? ? ?? ???? ??? ? ???? ??? ? ?? ????? ??? ?? ????? ?? ?????? 
? ?? ??? ?? ??? ???? ???, “?
?? ??
??? ?? ???, ???? ???? ??? ???? ?
?????” 
? ??? ???? ???? ?? ?? ?????? ???? ???? ?? ?? ??? ?
??? ?? ????? ???? ?? 
??? ?? ??? ? ?? ? ?? ??? ?? ??? ? ????? ???? ???? ????? ?? ? ? ??? ?? ???? ?? 
??? ?? ???? ??? ??? ??? ? ? ? ??? ????? ??? ?? ?????? ? ?? ??? ?????? ?? 
???, “??? ? , ??? ??? ???? ?
???? ???? ????? ????? ?? ???? ???? ?? ?? ???? ??? 
??? ?
?? ?
??? ??? ?? ???? ????? ?? ???? ? ?? ?
????? ?? ?? ??? ?? ??????” ?? ?????? 
???
?? ?? ? ??? ???? ???? ?? ???? ???? ???? ???? ???? ?? ?
??? ?? ????, ?
??? 
??? ???? ???? ???? ?? ??? ?? ??? ?? ???? ???? ?? ?? ??? ? ??? ?? ?
???? 
? ?? ?????? 
???
2
?? ??? ?? ??? ????? ??? ? ?? ??? ?
? ? ??? ?? ?
??
? ? ? ??? ?? ?? ?? 
???? ?????, ??? ????, ??? ????, ??? ?
????? ? ??? ???? ? ?? ??? ?? ????? 
????? ? ? ??? ?? ??? ???? ???? ? ? ???? ??? ??? ?? ??? ?? ?? ?? ?? ?????? 
? ? ?
??? ?? ?? ?? ?
?? ??? ???, ??? ????? ??? ?? ????? ??? ?? ??? ?? ?? 
?? ?? ?? ??????!
Chapter 2.indd   13 10/06/2024   11:19:08
Reprint 2026-27
?? ??? ???? ?? ???? ? ?? ???? ? ?
??? ? ?
??? ??? ??? ? ??? ?? ?
??? ? ? ??? ????? 
?? ??? ????? ? ??? ? ???? ? ??? ??? ????? ?? ??? ?
???-?
??? ?? ?? ????? ?? ? ? ?? 
? ? ??? ???? ? ? ???, ????? ?? ? ?? ????? ?? ????? ? ? ??? ? ?? ? ?
??? ? ??? 
? ??? ??? ?? ? 1905 ??? ????? ??? ?? ?????? ?? ???? ? ?? ???? ??? ??? ?? 
????? ??? ?? ??? 16 ??? ??? ??? ??? ??? ‘????? ?? ???? ? ?????? ?’ ? ?? ?? ?????? 
?? ???? ? ? ??? ??? ? ? ?? ?? ???? ? ??? ??????? ? ?? ????? ? ?? ??? ????? ??? ??? ?? 
??? ??? ? ??? ??? ??????? ???? ??? ?? ??? ????? ? ?????? ? ?? ?
?? ???? ? ??? 
?? ???? ??? ?? ???-??? ?
??? ????? ? ??? ? ?? ??? ??? ?? ????? ????? ??? ????? ? ??? ? 
?? ??? ??? ?? ? ? ??? ???? ??? ?? ?? ? ?? ? ??? ????? ??? ?? ??? ??? ? ?? ????? 
?
??? ?? ? ?? ?? ?? ??? ?? ??? ?? ?? ???? ?? ?????? ???
??? ?-??? ? ? ??? ??? ??? ?? ??? ??? ???, ??? ?-??? ? ?
??? ??? ??? ?? ?? ??? ??? 
?? ? 1936 ??? ? ????? ??
??? ? ? ?? ?
??? ?? ?? ? ????? ???? ?? ??? ??? ? ??? ? ?? ??
?? 
???? ??? ? ????? ??
??? ? ? ?? ??? ? ??? ????? ? ??? ? ?? ?
?? ? ? ??? ? ???? ??? ? ?? ?? 
?????? ? ?
??? ‘????? ?? ???
? ??’ ???? ?
??? ?? ????? ???? ?? ???? ???? ? ? ??? ? 
??? ??? ?? ???? ??? ? ??? ?? ?? ??? ?? ?? ??? ???? ?? ? ?? ???? ?? ??? ? ? ??? ? ? 
?????
14
Chapter 2.indd   14 11-09-2025   02:50:53
Reprint 2026-27
???? ???? ?? ?? ???? ?????? ?? ?? ?
? ? ?? ?? ??? ??? ???? ?? ?? ?? ?? ? ???? 
???? ??? ??? ????? ? ? ???? ????? ?
? ?? ?? ?? ??? ????? ??? ?? ??? ??? ????? 
? ????? ??
??? ? ? ?? ???? ? ???? ??? ?? ??? ????? ??? ??? ??? ?? ?? ??? ?? ? ??? 
???? ?? ?? ??? ?? ??? ???? ????, ? ??? ?
??? ??? ? ?? ???  
— ???? ??????
??
??? ???? ???? ??? ?? 1936 ? ? ?????? ??
???? ??? ??? ???? ???
???
15
Chapter 2.indd   15 10/06/2024   11:19:11
Reprint 2026-27
??? ?? ?? ?? ??? ?? (?) ???? ??? ?? ?? ??? ?? ?? ???? ???? ???-?? ??? ??? ? ????? ???? ( ?? ) ?????—
(1) “???? , ??? ??? ???? ? ???? ???? ????? ????? ?? ???? ???? ?? ?? ???? ??? 
??? ? ?? ? ??? ??? ?? ???? ????? ?? ???? ? ?? ? ????? ?? ?? ??? ?? ??????” ?? ?? 
?????
?? ? ?? ?? ??? ?? ??? ? ??? ? ??? ? ?? ??? ???? ??? 
 ? ?? ???
?? ?? ??? ??? 
 ? ?? ???? ?
?? ?? ???? ???? ? ??
 ? ????? ??? ?? ?? ????? ?? ?? ? ?? ? ??? ???? ? ??  
 ? ?? ????? ?? ?? ??? ?? ??? ????? ?? ????? ?? ???? 
(2) ????? ?? ?? ?? ?????
?? ?? ‘??? ?? ?? ???
? ??’ ???? ? ??? ???? ?? ????? 
 ? ??? ? ??? ?? ????? ? ? ????? ?? ?? ? ? ????  
 ? ??? ?? ??? ?? ??? ? ? ?? ????? ????????
? ? ? ????  
 ? ??? ?? ? ? ??? ??? ? ????? ???? ? ? ????  
 ? ??? ?? ??? ????? ? ? ???? 
(?) ?? ???? ?????? ? ? ??? ? ???? ? ?? ??? ?? ???? ? ? ???? ?? ? ??? ? ???? 
??? ??? ?????? ???? ??? ??? ?? ??? ‘???’ 
???, ?? ?? ??? ?? ? ?? ?? ???? ?? ?
??
?? ??? ??? ? 
???? ? ? ?? ?? ? ??? ?? ?? ??? ? ??? ??? ????? ?? ???, 
?? ??? ?????? ??? ‘??? ?? ?? ???
? ??’ ??? ???? ???? 
?? ?? ? ????
??? ??? ? ???? ?? ??? ? ??? ? ????? ? ?? 
‘?????? ?? ??? ????’ ? ? ??? ??? ????? ??, ????? ????? 
???????? ??? ? ???? ? ? ??? ??? ?? ?? ?? ? ???? ???? ?????? ?? ? ??? ?? 
? ???? ? ??? ?
????? ? ‘?? ? ?? ? ’ ??? ? ??? ?? ???? ???? ?? ?
 ???? ?? ?????
(1905–1979)
?????
16
Chapter 2.indd   16 10/06/2024   11:19:12
Reprint 2026-27
?? ??? ???? ?? ???
??? ??? ?? ? ???? ? ? ? ??? ??? ? ??? ?? ???? ???? ?? ?? ??? ?? ?? ? ???? ? ?? ??? ?? ????? ??? ? 
??? ???? ?? ?
????? ?? ?? ????? ??? ? ??? ?? ????? ?, ?
???? ?? ?? ???? ??????? ? ?? 
?????? ?? ??? ? ???? 
???? ???? ?? ?
??? ? ?? 1. ??
?? ???? 1. ???
????? ?? ???? ? ?????? ?????? ??? ? 
??? ??? ???? ?? ?
? ??? ???? ? ?? ?? ???
2. ? ????? ??
??? ? 2. ?????? ???? ?? ?? ?? (????) ??? 
3. ?
???? ????? ??? 3. ?? ?? ??? ? ? ???? ?? ??? ??? 
4. ???? ? ?? ?
?? 
 
???? ? ?? ??? 
4. ???? 1936 ??? ???? ?? ? ? ? ????? ??? ??? 
?????? ??
??? ? ??? ?? ?? ???? ??, ?????? 
49 ????? ?? ??? ???? ??? 
5. ? ?? ???? 5. ???
????? ?? ???? ?
??? ????? ? ?? ?????? ???? ?? 
?? ???
6. ????? 6. ?
??? ????? ? ? ??? ?? ?? ??? ?? ???
    ?
?????????? ?? ? ???? ??? ??? ?? ? ???? ? ? ? ?
???? ??? ???? ?? ?? ???? ?? ??? ???? ?? ? ??? ? ?? ?? ?? ????? ? ?? ???? 
???? ???? ??? ???? ??? ? ?? ???? ???? ????? ? ??? ? ?? ???? ?? ?? ??? ???? ? ?? ??? 
?? ???? ???? ? ???? ?? ??? ??????
(?) “? ??? ??? ??? ? ???? ???? ?? ??? ?? ??? ?? ???? ???? ?? ?? ??? ? ??? ?? 
? ???? ? ?? ??????”
(?) “???? ?? ??? ?? ?? ?? ??? ???? ?? ? ?? ???? ?? ??? ? ? ??? ?? ???? ??? ? ?? ?? 
???? ?????? ?? ?? ?
? ? ?? ?? ??? ??? ???? ?? ?? ?? ?? ? ???? ???? ??? ??? ????? 
? ? ???? ????? ?
? ?? ?? ? ? ? ?? ????? ??? ?? ??? ??? ?????” 
???
17
Chapter 2.indd   17 10/06/2024   11:19:13
Reprint 2026-27
Read More

FAQs on NCERT Textbook: गोल

1. What does गोल (gol) mean in Hindi and how is it used in sentences?
Ans. गोल means "round" or "circular" in Hindi and refers to objects with a circular shape. It's used as an adjective to describe things like गोल टेबल (round table), गोल चेहरा (round face), or गोल प्लेट (circular plate). The word appears frequently in Class 6 Hindi NCERT lessons to teach descriptive vocabulary and everyday object identification. Students use गोल to enhance their Hindi vocabulary and develop better sentence construction skills with common nouns.
2. How do you identify if a word is गोल (circular) when reading Hindi passages in CBSE Class 6?
Ans. To identify circular or round objects described as गोल in Hindi passages, look for the adjective गोल appearing before or after nouns in sentences. For example, in phrases like "गोल चूड़ी" (round bangle) or "गोल आकार" (circular shape), the word गोल modifies the noun to describe its form. Reading comprehension skills improve when students spot these descriptive adjectives while parsing NCERT Hindi textbook sentences. Context clues and visual associations with round shapes help learners recognise गोल quickly.
3. What is the difference between गोल and अंडाकार shapes in Hindi vocabulary?
Ans. गोल describes perfectly circular shapes, while अंडाकार refers to oval or egg-shaped objects. In Class 6 Hindi NCERT lessons, understanding this distinction helps students describe objects more accurately-गोल चेहरा versus अंडाकार चेहरा distinguish different facial shapes. This comparison strengthens descriptive vocabulary in Hindi and teaches students shape-related terminology. Recognising such nuanced differences improves both written and spoken Hindi communication skills essential for grammar and composition practice.
4. Why do Hindi textbooks emphasize teaching words like गोल in Class 6 curriculum?
Ans. Shape and form vocabulary like गोल builds foundational descriptive language skills crucial for Class 6 Hindi learners. Teaching गोल alongside related terms develops students' ability to observe and describe their surroundings accurately in Hindi. This vocabulary forms the basis for writing better compositions, answering comprehension questions, and expressing ideas clearly in NCERT Hindi assessments. Early exposure to such adjectives strengthens sentence construction and helps students progress toward more complex descriptive writing tasks.
5. How can students remember the meaning and usage of गोल better for Class 6 Hindi exams?
Ans. Students can master गोल by associating it with visual examples of round objects they see daily-गोल रोटी, गोल घड़ी, गोल गेंद. Creating flashcards with images and example sentences reinforces memory. Using EduRev's Hindi learning resources like mind maps, visual worksheets, and vocabulary flashcards helps students build strong connections between the word गोल and its circular shape meaning. Regular practice with these tools ensures confident usage during class assessments and written examinations.
Explore Courses for Class 6 exam
Related Searches
Semester Notes, MCQs, practice quizzes, past year papers, Free, NCERT Textbook: गोल, NCERT Textbook: गोल, Viva Questions, shortcuts and tricks, Exam, video lectures, mock tests for examination, Objective type Questions, study material, Sample Paper, Summary, pdf , Extra Questions, Previous Year Questions with Solutions, ppt, NCERT Textbook: गोल, Important questions;