CBSE Class 6  >  Class 6 Notes  >  Hindi  >  NCERT Textbook: हार की जीत

NCERT Textbook: हार की जीत

Download, print and study this document offline
Please wait while the PDF view is loading
 Page 1


???? ?? ???? ???? ?? ? ? ???? ?? ???? ???????? ??? ????? ?? ??
?? ???? 
??, ??? ??
?? ?????? ?????? ?? ????? ??? ?? ????? ???? ???? ???? ??? ?? ?? 
??? ?????, ?? ??? ? ?? ? ? ??? ?? ??????? ?? ??? ?? ?? ?? ?
???? ???, ?? ?? ??????? 
??? ? ??? ??? ????? ???? ? ????? ? ??? ? ???? ?????? ?????? ??? ?
?????? ?? ?? ?
???????, 
???? ???? ?? ?????? ????, ?
?? ?????? ??????? ?? ???-????? ???? ? ??? ? ??? 
??? ???? ??????, ????, ??????, ????? ? ?? ????? ??-?
? ? ??? ?? ??? ???, ????? ?? 
? ? ??? ?? ??? ? ? ???? ?? ?? ? ???? ??? ?? ????? ?? ????? ?? ????-?? ?
??? ? ??? ??? ? 
?? ?????? ??? ??? ???? ??? “??? ?
?????? ? ? ????? ???? ?? ??
?? ???”, ?? ? ?? ??? 
??? ???-?? ?? ?? ??? ?? ???? ???? ?? ???
?? ??? ????, “??? ????? ?? ???? ??? ???? 
?? ????? ???? ???? ???” ?? ?? ?
????? ??? ?
?????? ?? ????? ??-?? ??? 
??? ?? ? ? ? ???? ??? ?, ??? ?? ??? ? ????? 
??? ?? ???
4
Chapter 4.indd   33 10/06/2024   11:13:06
Reprint 2026-27
Page 2


???? ?? ???? ???? ?? ? ? ???? ?? ???? ???????? ??? ????? ?? ??
?? ???? 
??, ??? ??
?? ?????? ?????? ?? ????? ??? ?? ????? ???? ???? ???? ??? ?? ?? 
??? ?????, ?? ??? ? ?? ? ? ??? ?? ??????? ?? ??? ?? ?? ?? ?
???? ???, ?? ?? ??????? 
??? ? ??? ??? ????? ???? ? ????? ? ??? ? ???? ?????? ?????? ??? ?
?????? ?? ?? ?
???????, 
???? ???? ?? ?????? ????, ?
?? ?????? ??????? ?? ???-????? ???? ? ??? ? ??? 
??? ???? ??????, ????, ??????, ????? ? ?? ????? ??-?
? ? ??? ?? ??? ???, ????? ?? 
? ? ??? ?? ??? ? ? ???? ?? ?? ? ???? ??? ?? ????? ?? ????? ?? ????-?? ?
??? ? ??? ??? ? 
?? ?????? ??? ??? ???? ??? “??? ?
?????? ? ? ????? ???? ?? ??
?? ???”, ?? ? ?? ??? 
??? ???-?? ?? ?? ??? ?? ???? ???? ?? ???
?? ??? ????, “??? ????? ?? ???? ??? ???? 
?? ????? ???? ???? ???” ?? ?? ?
????? ??? ?
?????? ?? ????? ??-?? ??? 
??? ?? ? ? ? ???? ??? ?, ??? ?? ??? ? ????? 
??? ?? ???
4
Chapter 4.indd   33 10/06/2024   11:13:06
Reprint 2026-27
?? ?? ??
?? ?? ????? ? ??? ?? ???? ? ???
? ???? ??? ????? ???? ?
???? ??????? ??? 
????-???? ?
?????? ?? ?? ???? ??? ? ?????? ?? ?? ?? ????? ????? ???? ??? ????? ? ? ??? 
???? ?? ????? ?? ?? ? ?? ????? ? ? ??? ?????? ?????? ? ? ???? ?? ????? ?? ??? ??? ? 
??? ? ??? ????? ?????? ?????? ?? ?
????, “?? ?? ??
??, ? ??? ???? ???” 
?? ?? ??
?? ?? ??? ?
? ????? ???? ?? ???, “???? ???? ? ??” 
“???, ??? ? ? ?? ? ???” 
“?
?????? ?? ???? ???? ?????” 
“?????? ?????? ? ?? ?????? ?? ???? ? ?? ???????” 
“??? ?? ?? ?? ? ???
???? ?
??? ? ??” 
“???? ???? ?
????? ??? ?? ??? ? ???!” 
“???? ??? ????? ??? ?? ?? ?? ?
???? ???”
“???? ?????! ?? ??? ?? ???? ??? ????? ??, ??? ? ???? ?? ???? ? ?? ?
?? ? ? ?? 
????? ? ??”
“?? ?? ?? ??? ?? ? ?? ?????? ??, ?? ?? ???? ?? ???? ? ????”
?????? ? ????? ?? ?? ?? ??
?? ????? ? ?? ?? ? ?? ?? ????? ?????? ?? ??? ?? ?? ?????? ??
?? 
??, ?? ?? ??
?? ?? ????? ????? ??? ???? ??? ?? ?? ??? ??? ??? ? ??? ? ??, ??
??
? ???? ??????? 
????? ?? ?? ????? ?? ??? ? ?
????? ???? ????? ????, ‘???? ? ?? ???? ??? ???? ??? ?? 
?? ?? ??
?? ? ? ???? ????? ??? ?? ? ???? ?? ????
? ?? ??? ?????? ?? ? ??? ?????’ ?
? ? ??? ?? 
??? ???? ?? ?
?????? ?? ?? ????? ??? ? ??? ??? ? ?? ? ? ???? ??? ???? ???? ???? ??????? 
??-?? ??????? ?? ?????, “??
??
? ????????, ???? ???? ? ???? ?? ? ??? ?”
?????? ?????? ?? ??
??? ?? ??? ???? ???? ?? ???
???? ?
? ??? ? ? ?
?? ?? ?
???? ? ? 
??? ????? ???? ?? ???? ?? ????? ??? ? ?? ????? ????? ???? ?? ???? ??? ?? 
???? ? ? ??? ???? ?????? ????? ????? ?? ??, ??? ?? ???? ?? ?????? ???? ????? ???? 
???? ?? ????? ?? ?? ??
?? ? ? ???? ?? ????? ??? ????? ?? ????
? ??? ?? ?? ?? ?
? 
??? ??
?? ? ???? ?? ?? ?? ????? ? ?????? ?????? ???? ??? ? ???? ???? ??? ???, 
??????
34
Chapter 4.indd   34 10/06/2024   11:13:06
Reprint 2026-27
Page 3


???? ?? ???? ???? ?? ? ? ???? ?? ???? ???????? ??? ????? ?? ??
?? ???? 
??, ??? ??
?? ?????? ?????? ?? ????? ??? ?? ????? ???? ???? ???? ??? ?? ?? 
??? ?????, ?? ??? ? ?? ? ? ??? ?? ??????? ?? ??? ?? ?? ?? ?
???? ???, ?? ?? ??????? 
??? ? ??? ??? ????? ???? ? ????? ? ??? ? ???? ?????? ?????? ??? ?
?????? ?? ?? ?
???????, 
???? ???? ?? ?????? ????, ?
?? ?????? ??????? ?? ???-????? ???? ? ??? ? ??? 
??? ???? ??????, ????, ??????, ????? ? ?? ????? ??-?
? ? ??? ?? ??? ???, ????? ?? 
? ? ??? ?? ??? ? ? ???? ?? ?? ? ???? ??? ?? ????? ?? ????? ?? ????-?? ?
??? ? ??? ??? ? 
?? ?????? ??? ??? ???? ??? “??? ?
?????? ? ? ????? ???? ?? ??
?? ???”, ?? ? ?? ??? 
??? ???-?? ?? ?? ??? ?? ???? ???? ?? ???
?? ??? ????, “??? ????? ?? ???? ??? ???? 
?? ????? ???? ???? ???” ?? ?? ?
????? ??? ?
?????? ?? ????? ??-?? ??? 
??? ?? ? ? ? ???? ??? ?, ??? ?? ??? ? ????? 
??? ?? ???
4
Chapter 4.indd   33 10/06/2024   11:13:06
Reprint 2026-27
?? ?? ??
?? ?? ????? ? ??? ?? ???? ? ???
? ???? ??? ????? ???? ?
???? ??????? ??? 
????-???? ?
?????? ?? ?? ???? ??? ? ?????? ?? ?? ?? ????? ????? ???? ??? ????? ? ? ??? 
???? ?? ????? ?? ?? ? ?? ????? ? ? ??? ?????? ?????? ? ? ???? ?? ????? ?? ??? ??? ? 
??? ? ??? ????? ?????? ?????? ?? ?
????, “?? ?? ??
??, ? ??? ???? ???” 
?? ?? ??
?? ?? ??? ?
? ????? ???? ?? ???, “???? ???? ? ??” 
“???, ??? ? ? ?? ? ???” 
“?
?????? ?? ???? ???? ?????” 
“?????? ?????? ? ?? ?????? ?? ???? ? ?? ???????” 
“??? ?? ?? ?? ? ???
???? ?
??? ? ??” 
“???? ???? ?
????? ??? ?? ??? ? ???!” 
“???? ??? ????? ??? ?? ?? ?? ?
???? ???”
“???? ?????! ?? ??? ?? ???? ??? ????? ??, ??? ? ???? ?? ???? ? ?? ?
?? ? ? ?? 
????? ? ??”
“?? ?? ?? ??? ?? ? ?? ?????? ??, ?? ?? ???? ?? ???? ? ????”
?????? ? ????? ?? ?? ?? ??
?? ????? ? ?? ?? ? ?? ?? ????? ?????? ?? ??? ?? ?? ?????? ??
?? 
??, ?? ?? ??
?? ?? ????? ????? ??? ???? ??? ?? ?? ??? ??? ??? ? ??? ? ??, ??
??
? ???? ??????? 
????? ?? ?? ????? ?? ??? ? ?
????? ???? ????? ????, ‘???? ? ?? ???? ??? ???? ??? ?? 
?? ?? ??
?? ? ? ???? ????? ??? ?? ? ???? ?? ????
? ?? ??? ?????? ?? ? ??? ?????’ ?
? ? ??? ?? 
??? ???? ?? ?
?????? ?? ?? ????? ??? ? ??? ??? ? ?? ? ? ???? ??? ???? ???? ???? ??????? 
??-?? ??????? ?? ?????, “??
??
? ????????, ???? ???? ? ???? ?? ? ??? ?”
?????? ?????? ?? ??
??? ?? ??? ???? ???? ?? ???
???? ?
? ??? ? ? ?
?? ?? ?
???? ? ? 
??? ????? ???? ?? ???? ?? ????? ??? ? ?? ????? ????? ???? ?? ???? ??? ?? 
???? ? ? ??? ???? ?????? ????? ????? ?? ??, ??? ?? ???? ?? ?????? ???? ????? ???? 
???? ?? ????? ?? ?? ??
?? ? ? ???? ?? ????? ??? ????? ?? ????
? ??? ?? ?? ?? ?
? 
??? ??
?? ? ???? ?? ?? ?? ????? ? ?????? ?????? ???? ??? ? ???? ???? ??? ???, 
??????
34
Chapter 4.indd   34 10/06/2024   11:13:06
Reprint 2026-27
???? ?? ?? ?????? ??? ?????-????? ???? ????, “????????, ??? ?? ??? ?? ??? ? ???? 
? ???? ?
? ?????”
?????? ?????? ?? ??? ?? ?? ? ?? ???? ?? ???? ? ???? ????? ???? ?? ? ?? ?? 
??????? ??? ???? ???? ?? ????? ?? ?? ??
?? ??? ?? ???? ?????, ??
??
? ?? ???? ??? ?? 
?? ?? ? ????? ????? ?? ? ? ? ????? ?????? ?
? ? ????????? ?? ?? ?? ?? ?? ?? 
?? ?? ? ? ?? ?? ????
?  ?????? ????? ???? 
?
????? ??? ??? ???? ?????? ?????? ?
?????? ?? ??? ?? ????? ???? ?
???? ??? ??? ??? 
?? ??? ???? ????? ??? ??? ??, ?
?? ?? ???? ? ???? ?? ? ???? ? ? ???? ?? ?????, 
??? ??? ? ?
?? ?? ?? ?? ??? ?
? ?? ? ?????? ??? 
????? ?? ?? ?? ?????? ??, “? ??????, ?? ?
? ??? ?? ?
???? ???????”
???? ?? ???
 
35
Chapter 4.indd   35 10/06/2024   11:13:09
Reprint 2026-27
Page 4


???? ?? ???? ???? ?? ? ? ???? ?? ???? ???????? ??? ????? ?? ??
?? ???? 
??, ??? ??
?? ?????? ?????? ?? ????? ??? ?? ????? ???? ???? ???? ??? ?? ?? 
??? ?????, ?? ??? ? ?? ? ? ??? ?? ??????? ?? ??? ?? ?? ?? ?
???? ???, ?? ?? ??????? 
??? ? ??? ??? ????? ???? ? ????? ? ??? ? ???? ?????? ?????? ??? ?
?????? ?? ?? ?
???????, 
???? ???? ?? ?????? ????, ?
?? ?????? ??????? ?? ???-????? ???? ? ??? ? ??? 
??? ???? ??????, ????, ??????, ????? ? ?? ????? ??-?
? ? ??? ?? ??? ???, ????? ?? 
? ? ??? ?? ??? ? ? ???? ?? ?? ? ???? ??? ?? ????? ?? ????? ?? ????-?? ?
??? ? ??? ??? ? 
?? ?????? ??? ??? ???? ??? “??? ?
?????? ? ? ????? ???? ?? ??
?? ???”, ?? ? ?? ??? 
??? ???-?? ?? ?? ??? ?? ???? ???? ?? ???
?? ??? ????, “??? ????? ?? ???? ??? ???? 
?? ????? ???? ???? ???” ?? ?? ?
????? ??? ?
?????? ?? ????? ??-?? ??? 
??? ?? ? ? ? ???? ??? ?, ??? ?? ??? ? ????? 
??? ?? ???
4
Chapter 4.indd   33 10/06/2024   11:13:06
Reprint 2026-27
?? ?? ??
?? ?? ????? ? ??? ?? ???? ? ???
? ???? ??? ????? ???? ?
???? ??????? ??? 
????-???? ?
?????? ?? ?? ???? ??? ? ?????? ?? ?? ?? ????? ????? ???? ??? ????? ? ? ??? 
???? ?? ????? ?? ?? ? ?? ????? ? ? ??? ?????? ?????? ? ? ???? ?? ????? ?? ??? ??? ? 
??? ? ??? ????? ?????? ?????? ?? ?
????, “?? ?? ??
??, ? ??? ???? ???” 
?? ?? ??
?? ?? ??? ?
? ????? ???? ?? ???, “???? ???? ? ??” 
“???, ??? ? ? ?? ? ???” 
“?
?????? ?? ???? ???? ?????” 
“?????? ?????? ? ?? ?????? ?? ???? ? ?? ???????” 
“??? ?? ?? ?? ? ???
???? ?
??? ? ??” 
“???? ???? ?
????? ??? ?? ??? ? ???!” 
“???? ??? ????? ??? ?? ?? ?? ?
???? ???”
“???? ?????! ?? ??? ?? ???? ??? ????? ??, ??? ? ???? ?? ???? ? ?? ?
?? ? ? ?? 
????? ? ??”
“?? ?? ?? ??? ?? ? ?? ?????? ??, ?? ?? ???? ?? ???? ? ????”
?????? ? ????? ?? ?? ?? ??
?? ????? ? ?? ?? ? ?? ?? ????? ?????? ?? ??? ?? ?? ?????? ??
?? 
??, ?? ?? ??
?? ?? ????? ????? ??? ???? ??? ?? ?? ??? ??? ??? ? ??? ? ??, ??
??
? ???? ??????? 
????? ?? ?? ????? ?? ??? ? ?
????? ???? ????? ????, ‘???? ? ?? ???? ??? ???? ??? ?? 
?? ?? ??
?? ? ? ???? ????? ??? ?? ? ???? ?? ????
? ?? ??? ?????? ?? ? ??? ?????’ ?
? ? ??? ?? 
??? ???? ?? ?
?????? ?? ?? ????? ??? ? ??? ??? ? ?? ? ? ???? ??? ???? ???? ???? ??????? 
??-?? ??????? ?? ?????, “??
??
? ????????, ???? ???? ? ???? ?? ? ??? ?”
?????? ?????? ?? ??
??? ?? ??? ???? ???? ?? ???
???? ?
? ??? ? ? ?
?? ?? ?
???? ? ? 
??? ????? ???? ?? ???? ?? ????? ??? ? ?? ????? ????? ???? ?? ???? ??? ?? 
???? ? ? ??? ???? ?????? ????? ????? ?? ??, ??? ?? ???? ?? ?????? ???? ????? ???? 
???? ?? ????? ?? ?? ??
?? ? ? ???? ?? ????? ??? ????? ?? ????
? ??? ?? ?? ?? ?
? 
??? ??
?? ? ???? ?? ?? ?? ????? ? ?????? ?????? ???? ??? ? ???? ???? ??? ???, 
??????
34
Chapter 4.indd   34 10/06/2024   11:13:06
Reprint 2026-27
???? ?? ?? ?????? ??? ?????-????? ???? ????, “????????, ??? ?? ??? ?? ??? ? ???? 
? ???? ?
? ?????”
?????? ?????? ?? ??? ?? ?? ? ?? ???? ?? ???? ? ???? ????? ???? ?? ? ?? ?? 
??????? ??? ???? ???? ?? ????? ?? ?? ??
?? ??? ?? ???? ?????, ??
??
? ?? ???? ??? ?? 
?? ?? ? ????? ????? ?? ? ? ? ????? ?????? ?
? ? ????????? ?? ?? ?? ?? ?? ?? 
?? ?? ? ? ?? ?? ????
?  ?????? ????? ???? 
?
????? ??? ??? ???? ?????? ?????? ?
?????? ?? ??? ?? ????? ???? ?
???? ??? ??? ??? 
?? ??? ???? ????? ??? ??? ??, ?
?? ?? ???? ? ???? ?? ? ???? ? ? ???? ?? ?????, 
??? ??? ? ?
?? ?? ?? ?? ??? ?
? ?? ? ?????? ??? 
????? ?? ?? ?? ?????? ??, “? ??????, ?? ?
? ??? ?? ?
???? ???????”
???? ?? ???
 
35
Chapter 4.indd   35 10/06/2024   11:13:09
Reprint 2026-27
?????? ??? ?????? ??? ?????? ?? ??? ? ?? ??? ?????? ? ????, ?? ???? ?? ? ? ??? ?? 
?????? ??? ?? ?? ????? ???? ??? ??? ?, “???? ?
??? ?? ???? ? ?? ???”
?? ?? ?? ? ? ? ???? ?? ??? ????, “??????, ??? ?
? ???????? ? ???? ?
?? ?? ???? ???? ???????????? 
????? ?? ??? ??? ??, ?
??? ????? ?????? ??? ??? ? ?? ? ???? ??, ?? ???? ??? ???? ???????” 
“?? ??? ?
????? ??? ??? ? ??” 
“?
? ????? ??? ???? ??? ???? ???? ?
???? ?????? ??? ????? ??? ???? ???? ? ????” 
?????? ?????? ?? ??? ? ?? ????? ???? ?? ? ?? ???? ?? ????? ? ? ??? ? ? ?? ?
? ???? 
????? ?? ??? ??? ?-???? ???? ???? ????? ?? ? ?? ?? ?????-? ?? ???? ?? ????? ???? 
?? ?
? ? ??? ??? ? ??? ???? ??? ?? ?????? ? ????, ?? ?? ? ???? ????? ? ? ???? ?? ? ???? ?? 
??? ?? ???? ????? ?? ?? ??? ? ?? ??? ?? ? ??? ??? ???? ??? ??? ? ?
?? ?? ??, ???? ? 
?? ???????? ?? ???? ? ?? ??? ???? ??? ?? ???? ?? ? ????
? ?? ?? ??
?? ???? ???? ?? 
?????? ?
? ? ??? ?? ?
?? ??? ?? ?
? ? ??? ??? ??? ? ?
? ? ???? ? ? ?? ? ? ?
??? ?? ?? 
?????? ?? ??? ?, “????? ??? ?????” 
?? ?? ??
?? ?? ?? ?????? ?
???? ??? ?? ??? ????? ? ? ???? ???? ?? ? ??? ? ?? 
???? ? ? ??? ? ?? ????, “????????, ?? ??? ?? ?? ? ?
? ?????” 
“??
??
? ?? ???? ?
??? ? ?????” 
?? ?? ??
?? ??? ????? 
?????? ?????? ?? ???? ????? ???? ?? ??? ????? ?? ????? ???? ????? ????? 
?? ?? ?????? ?? ?? ????, “?? ??? ?? ?
????? ??? ?? ?
???? ??? ??? ?
???? ??? ????? ???? 
? ? ??? ? ?? ??????? ??
??
? ?? ?? ??
??, ? ? ?? ?? ??????? ??? ????? ? ???, ??? ? ??? ???? ? ?????; 
???? ?? ????? ?? ? ?
?? ????????” 
“???? ????, ??? ?? ?? ?? ?? ??? ????? ? ??? ? ???, ? ? ?? ?? ??? ?? ? ?
? ?????”
“?? ???? ??? ???? ? ??? ??? ?
???? ?? ???? ??? ?
? ? ? ?? ??????? ???? ??????? ??? ? ? ?? 
?? ? ? ? ? ?? ????? ?? ? ? ?? ? ? ?????? ???? ? ??????”
?? ?? ??
?? ??? ?
??? ??? ???? ?? ?
???? ?? ????? ??? ???? ??? ? ? ?? ? ???? ?? ? ??? 
????? ?? ??????? ?? ????, ??
??
? ? ????? ?????? ?? ? ? ?
? ?? ? ???? ? ? ?? ????? ?? ? ? ?? ? ? 
??????
36
Chapter 4.indd   36 10/06/2024   11:13:09
Reprint 2026-27
Page 5


???? ?? ???? ???? ?? ? ? ???? ?? ???? ???????? ??? ????? ?? ??
?? ???? 
??, ??? ??
?? ?????? ?????? ?? ????? ??? ?? ????? ???? ???? ???? ??? ?? ?? 
??? ?????, ?? ??? ? ?? ? ? ??? ?? ??????? ?? ??? ?? ?? ?? ?
???? ???, ?? ?? ??????? 
??? ? ??? ??? ????? ???? ? ????? ? ??? ? ???? ?????? ?????? ??? ?
?????? ?? ?? ?
???????, 
???? ???? ?? ?????? ????, ?
?? ?????? ??????? ?? ???-????? ???? ? ??? ? ??? 
??? ???? ??????, ????, ??????, ????? ? ?? ????? ??-?
? ? ??? ?? ??? ???, ????? ?? 
? ? ??? ?? ??? ? ? ???? ?? ?? ? ???? ??? ?? ????? ?? ????? ?? ????-?? ?
??? ? ??? ??? ? 
?? ?????? ??? ??? ???? ??? “??? ?
?????? ? ? ????? ???? ?? ??
?? ???”, ?? ? ?? ??? 
??? ???-?? ?? ?? ??? ?? ???? ???? ?? ???
?? ??? ????, “??? ????? ?? ???? ??? ???? 
?? ????? ???? ???? ???” ?? ?? ?
????? ??? ?
?????? ?? ????? ??-?? ??? 
??? ?? ? ? ? ???? ??? ?, ??? ?? ??? ? ????? 
??? ?? ???
4
Chapter 4.indd   33 10/06/2024   11:13:06
Reprint 2026-27
?? ?? ??
?? ?? ????? ? ??? ?? ???? ? ???
? ???? ??? ????? ???? ?
???? ??????? ??? 
????-???? ?
?????? ?? ?? ???? ??? ? ?????? ?? ?? ?? ????? ????? ???? ??? ????? ? ? ??? 
???? ?? ????? ?? ?? ? ?? ????? ? ? ??? ?????? ?????? ? ? ???? ?? ????? ?? ??? ??? ? 
??? ? ??? ????? ?????? ?????? ?? ?
????, “?? ?? ??
??, ? ??? ???? ???” 
?? ?? ??
?? ?? ??? ?
? ????? ???? ?? ???, “???? ???? ? ??” 
“???, ??? ? ? ?? ? ???” 
“?
?????? ?? ???? ???? ?????” 
“?????? ?????? ? ?? ?????? ?? ???? ? ?? ???????” 
“??? ?? ?? ?? ? ???
???? ?
??? ? ??” 
“???? ???? ?
????? ??? ?? ??? ? ???!” 
“???? ??? ????? ??? ?? ?? ?? ?
???? ???”
“???? ?????! ?? ??? ?? ???? ??? ????? ??, ??? ? ???? ?? ???? ? ?? ?
?? ? ? ?? 
????? ? ??”
“?? ?? ?? ??? ?? ? ?? ?????? ??, ?? ?? ???? ?? ???? ? ????”
?????? ? ????? ?? ?? ?? ??
?? ????? ? ?? ?? ? ?? ?? ????? ?????? ?? ??? ?? ?? ?????? ??
?? 
??, ?? ?? ??
?? ?? ????? ????? ??? ???? ??? ?? ?? ??? ??? ??? ? ??? ? ??, ??
??
? ???? ??????? 
????? ?? ?? ????? ?? ??? ? ?
????? ???? ????? ????, ‘???? ? ?? ???? ??? ???? ??? ?? 
?? ?? ??
?? ? ? ???? ????? ??? ?? ? ???? ?? ????
? ?? ??? ?????? ?? ? ??? ?????’ ?
? ? ??? ?? 
??? ???? ?? ?
?????? ?? ?? ????? ??? ? ??? ??? ? ?? ? ? ???? ??? ???? ???? ???? ??????? 
??-?? ??????? ?? ?????, “??
??
? ????????, ???? ???? ? ???? ?? ? ??? ?”
?????? ?????? ?? ??
??? ?? ??? ???? ???? ?? ???
???? ?
? ??? ? ? ?
?? ?? ?
???? ? ? 
??? ????? ???? ?? ???? ?? ????? ??? ? ?? ????? ????? ???? ?? ???? ??? ?? 
???? ? ? ??? ???? ?????? ????? ????? ?? ??, ??? ?? ???? ?? ?????? ???? ????? ???? 
???? ?? ????? ?? ?? ??
?? ? ? ???? ?? ????? ??? ????? ?? ????
? ??? ?? ?? ?? ?
? 
??? ??
?? ? ???? ?? ?? ?? ????? ? ?????? ?????? ???? ??? ? ???? ???? ??? ???, 
??????
34
Chapter 4.indd   34 10/06/2024   11:13:06
Reprint 2026-27
???? ?? ?? ?????? ??? ?????-????? ???? ????, “????????, ??? ?? ??? ?? ??? ? ???? 
? ???? ?
? ?????”
?????? ?????? ?? ??? ?? ?? ? ?? ???? ?? ???? ? ???? ????? ???? ?? ? ?? ?? 
??????? ??? ???? ???? ?? ????? ?? ?? ??
?? ??? ?? ???? ?????, ??
??
? ?? ???? ??? ?? 
?? ?? ? ????? ????? ?? ? ? ? ????? ?????? ?
? ? ????????? ?? ?? ?? ?? ?? ?? 
?? ?? ? ? ?? ?? ????
?  ?????? ????? ???? 
?
????? ??? ??? ???? ?????? ?????? ?
?????? ?? ??? ?? ????? ???? ?
???? ??? ??? ??? 
?? ??? ???? ????? ??? ??? ??, ?
?? ?? ???? ? ???? ?? ? ???? ? ? ???? ?? ?????, 
??? ??? ? ?
?? ?? ?? ?? ??? ?
? ?? ? ?????? ??? 
????? ?? ?? ?? ?????? ??, “? ??????, ?? ?
? ??? ?? ?
???? ???????”
???? ?? ???
 
35
Chapter 4.indd   35 10/06/2024   11:13:09
Reprint 2026-27
?????? ??? ?????? ??? ?????? ?? ??? ? ?? ??? ?????? ? ????, ?? ???? ?? ? ? ??? ?? 
?????? ??? ?? ?? ????? ???? ??? ??? ?, “???? ?
??? ?? ???? ? ?? ???”
?? ?? ?? ? ? ? ???? ?? ??? ????, “??????, ??? ?
? ???????? ? ???? ?
?? ?? ???? ???? ???????????? 
????? ?? ??? ??? ??, ?
??? ????? ?????? ??? ??? ? ?? ? ???? ??, ?? ???? ??? ???? ???????” 
“?? ??? ?
????? ??? ??? ? ??” 
“?
? ????? ??? ???? ??? ???? ???? ?
???? ?????? ??? ????? ??? ???? ???? ? ????” 
?????? ?????? ?? ??? ? ?? ????? ???? ?? ? ?? ???? ?? ????? ? ? ??? ? ? ?? ?
? ???? 
????? ?? ??? ??? ?-???? ???? ???? ????? ?? ? ?? ?? ?????-? ?? ???? ?? ????? ???? 
?? ?
? ? ??? ??? ? ??? ???? ??? ?? ?????? ? ????, ?? ?? ? ???? ????? ? ? ???? ?? ? ???? ?? 
??? ?? ???? ????? ?? ?? ??? ? ?? ??? ?? ? ??? ??? ???? ??? ??? ? ?
?? ?? ??, ???? ? 
?? ???????? ?? ???? ? ?? ??? ???? ??? ?? ???? ?? ? ????
? ?? ?? ??
?? ???? ???? ?? 
?????? ?
? ? ??? ?? ?
?? ??? ?? ?
? ? ??? ??? ??? ? ?
? ? ???? ? ? ?? ? ? ?
??? ?? ?? 
?????? ?? ??? ?, “????? ??? ?????” 
?? ?? ??
?? ?? ?? ?????? ?
???? ??? ?? ??? ????? ? ? ???? ???? ?? ? ??? ? ?? 
???? ? ? ??? ? ?? ????, “????????, ?? ??? ?? ?? ? ?
? ?????” 
“??
??
? ?? ???? ?
??? ? ?????” 
?? ?? ??
?? ??? ????? 
?????? ?????? ?? ???? ????? ???? ?? ??? ????? ?? ????? ???? ????? ????? 
?? ?? ?????? ?? ?? ????, “?? ??? ?? ?
????? ??? ?? ?
???? ??? ??? ?
???? ??? ????? ???? 
? ? ??? ? ?? ??????? ??
??
? ?? ?? ??
??, ? ? ?? ?? ??????? ??? ????? ? ???, ??? ? ??? ???? ? ?????; 
???? ?? ????? ?? ? ?
?? ????????” 
“???? ????, ??? ?? ?? ?? ?? ??? ????? ? ??? ? ???, ? ? ?? ?? ??? ?? ? ?
? ?????”
“?? ???? ??? ???? ? ??? ??? ?
???? ?? ???? ??? ?
? ? ? ?? ??????? ???? ??????? ??? ? ? ?? 
?? ? ? ? ? ?? ????? ?? ? ? ?? ? ? ?????? ???? ? ??????”
?? ?? ??
?? ??? ?
??? ??? ???? ?? ?
???? ?? ????? ??? ???? ??? ? ? ?? ? ???? ?? ? ??? 
????? ?? ??????? ?? ????, ??
??
? ? ????? ?????? ?? ? ? ?
? ?? ? ???? ? ? ?? ????? ?? ? ? ?? ? ? 
??????
36
Chapter 4.indd   36 10/06/2024   11:13:09
Reprint 2026-27
?????? ???? ? ?????? ???? ? ??? ?????? ???? ?? ????? ??? ?? ?? ??
?? ?? ?? ?? ?????, 
?? ?? ??? ???? ??, ??
??
? ?
? ? ??? ? ????? ?????? ???? ???? ????? ?????? ?????? ? ? ?
?? 
?? ?? ?? ??? ?? ?
????, “? ???????, ????? ???? ? ??? ?? ? ??”
?
???? ?????? ?????? ?? ???? ?? ???, “????? ?? ? ?? ?? ????? ??? ???? ???? ?? ?? 
? ? ?? ?? ?? ?? ??????? ? ? ??????? ?
? ????? ?? ??????? ? ?? ????????” ?? ????-???? 
??? ???? ?
?????? ?? ?? ?? ?? ??? ?
??? ?? ? ????? ???? ????? ???? ??? ??? ?
??
?? 
?? ? ???? ???
?????? ?????? ??? ??? ??
??
? ??? ? ?? ? ?? ?? ??
?? ? ? ?????? ??? ??? ?????? ?
??? ??? 
??? ?????? ???, ‘? ? ?? ? ? ?? ?????? ???, ? ? ??? ? ???? ? ??? ??! ?? ? ?? ?? ??? ? ?? ??? ? ???, 
??? ? ???? ????? ?
?? ?
? ? ?? ????
?  ??? ?????? ???? ???? ??, “??? ? ????? ? ?? ?? ? 
??
?? ????” ???? ??????? ??? ?? ?? ???? ??? ????? ???-?? ?? ? ?? ??????? ???? ???? 
??
??
? ?? ??? ? ?
?? ?? ?
? ? ?? ????? ?? ?? ???? ? ? ??? ??? ?? ? ?? ? ? ?? ?? ????? 
??? ? ? ???? ??? ?? ???? ?? ??????? ? ????? ? ?? ? ????’
???? ?? ???
 
37
Chapter 4.indd   37 10/06/2024   11:13:12
Reprint 2026-27
Read More

FAQs on NCERT Textbook: हार की जीत

1. कहानी में हार की जीत का क्या मतलब है?
उत्तर: हार की जीत का मतलब है कि कभी-कभी हारना भी हमें कुछ सिखाता है और हमें नये अनुभवों से समृद्ध करता है।
2. कहानी में मुख्य पात्र कौन है और उसका वर्णन क्या है?
उत्तर: कहानी का मुख्य पात्र राजा था जो बहुत ही अहंकारी और गर्वीला था। वह हारने की स्थिति में भी अपनी अहंकार नहीं छोड़ना चाहता था।
3. क्या कहानी में कोई संदेहजनक पात्र है?
उत्तर: हां, कहानी में राजा का मंत्री एक संदेहजनक पात्र है जो राजा के संपत्ति के लिए उनकी सलाह देता है।
4. कहानी का संदेश क्या है?
उत्तर: कहानी का संदेश है कि गर्व और अहंकार कभी भी हमें पराजित कर सकता है, और हमें उसे छोड़कर नये सोच और विचार का सामर्थ्य देना चाहिए।
5. कहानी में कैसे दिखाया गया है कि हारना भी एक तरह की जीत हो सकती है?
उत्तर: कहानी में राजा ने अपने गर्व और अहंकार को हार कर एक नयी जीत हासिल की जिससे वह समझ गया कि हारना भी कभी-कभी एक तरह की जीत हो सकती है।
Explore Courses for Class 6 exam
Related Searches
shortcuts and tricks, Objective type Questions, Semester Notes, Sample Paper, Exam, NCERT Textbook: हार की जीत, NCERT Textbook: हार की जीत, Free, study material, practice quizzes, Summary, video lectures, pdf , MCQs, Previous Year Questions with Solutions, mock tests for examination, Important questions, ppt, past year papers, Viva Questions, Extra Questions, NCERT Textbook: हार की जीत;