CBSE Class 4  >  Class 4 Notes  >  Hindi (वीणा: New NCERT)  >  NCERT Textbook: बगीचे का घोंघा

NCERT Textbook: बगीचे का घोंघा

Download, print and study this document offline
Please wait while the PDF view is loading
 Page 1


2
??? ??? ?? ???? ?? ????? ?? ? ???? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ? ???? ? ??  
? ? ???? ? ???? —
• ? ? ???-? ?? ??? ???
• ???? ??? ?? ?? ? ? ???? ??? 
• ???? ??? ?? ? ???? ??? ? ??? ? ???? ???
• ???? ???? ?? ?? ?????? ??? ??? ???-??? ?? ???  
 ?? ??? ? ? ??? ????
• ???? ?? ?? ????? ?? ??? ? ?? ? ??? ???? ???
????? ?? ?????
Chapter 2.indd   17 10-03-2025   11:58:10
Reprint 2026-27
Page 2


2
??? ??? ?? ???? ?? ????? ?? ? ???? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ? ???? ? ??  
? ? ???? ? ???? —
• ? ? ???-? ?? ??? ???
• ???? ??? ?? ?? ? ? ???? ??? 
• ???? ??? ?? ? ???? ??? ? ??? ? ???? ???
• ???? ???? ?? ?? ?????? ??? ??? ???-??? ?? ???  
 ?? ??? ? ? ??? ????
• ???? ?? ?? ????? ?? ??? ? ?? ? ??? ???? ???
????? ?? ?????
Chapter 2.indd   17 10-03-2025   11:58:10
Reprint 2026-27
18
  ????? | ??? ?? 4
???? ??? ????? ?? ???? ??? ?? ????? ??? ?? ?????? ????? ???? ?????? ?? ?????? 
? ? ??? ????? ???
 ?????? ?? ?? ????? ?? ?
???? ???? ????? ?? ????? ?????? ???? ??? ????? 
??? ???????? ???? ?? ? ????? ? ? ?? ??? ?? ?
? ??? ??? ?? ?? ????? ??? ?
??? ?? ?? ? 
???? ? ??? ???? ??? ?? ????? ???? ? ? ????? ?????? ????? ??? ?????-????? 
?????? ???? ????
 ?? ???-??? ????? 
?? ?????? ???, ?? ????? ? ? 
????? ? ??? ?????? ? ? ?? ???? 
???? ????? ?? ?
? ?? ????
 ????? ?? ?????? ??? 
?? ? ?? ???? ?????? ?? ????? ?? ??? 
?? ?????? ???? ??? ???? ???? ??? ?? ???? 
??? ? ???? ???? ???? ???, “????? ??? ?? ??????? ?? ?
? ?? ??? ?????? 
 
?
? ?? ??? ?? ?? ?? ???? ???”
  ?????? ?
? ? ?? ?? ? ?????? ????? ??? ???? ?? ?? ??? ???, “??? ?????
 
   ????? ???
????? ?? ?
? ?? ??? ? ? ?? ? ??” 
    ?? ????? ??? ? ????? ??????? ???? ?
?? ??? ????? ??? ????
 
      ????? ?? ? ?
??? ?? ????? ? ? ????? ?? ?????? 
 
      ?? ??? ????? ?????? ???? ??? ?? ???? 
       ?????? ??? ? ?? ?
???? ?? ?? ?? ??  ?????
 
      ?? ??? ????? ????? ??? ?? ?????? ? ?? ? ?? 
Chapter 2.indd   18 17-03-2025   17:20:28
Reprint 2026-27
Page 3


2
??? ??? ?? ???? ?? ????? ?? ? ???? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ? ???? ? ??  
? ? ???? ? ???? —
• ? ? ???-? ?? ??? ???
• ???? ??? ?? ?? ? ? ???? ??? 
• ???? ??? ?? ? ???? ??? ? ??? ? ???? ???
• ???? ???? ?? ?? ?????? ??? ??? ???-??? ?? ???  
 ?? ??? ? ? ??? ????
• ???? ?? ?? ????? ?? ??? ? ?? ? ??? ???? ???
????? ?? ?????
Chapter 2.indd   17 10-03-2025   11:58:10
Reprint 2026-27
18
  ????? | ??? ?? 4
???? ??? ????? ?? ???? ??? ?? ????? ??? ?? ?????? ????? ???? ?????? ?? ?????? 
? ? ??? ????? ???
 ?????? ?? ?? ????? ?? ?
???? ???? ????? ?? ????? ?????? ???? ??? ????? 
??? ???????? ???? ?? ? ????? ? ? ?? ??? ?? ?
? ??? ??? ?? ?? ????? ??? ?
??? ?? ?? ? 
???? ? ??? ???? ??? ?? ????? ???? ? ? ????? ?????? ????? ??? ?????-????? 
?????? ???? ????
 ?? ???-??? ????? 
?? ?????? ???, ?? ????? ? ? 
????? ? ??? ?????? ? ? ?? ???? 
???? ????? ?? ?
? ?? ????
 ????? ?? ?????? ??? 
?? ? ?? ???? ?????? ?? ????? ?? ??? 
?? ?????? ???? ??? ???? ???? ??? ?? ???? 
??? ? ???? ???? ???? ???, “????? ??? ?? ??????? ?? ?
? ?? ??? ?????? 
 
?
? ?? ??? ?? ?? ?? ???? ???”
  ?????? ?
? ? ?? ?? ? ?????? ????? ??? ???? ?? ?? ??? ???, “??? ?????
 
   ????? ???
????? ?? ?
? ?? ??? ? ? ?? ? ??” 
    ?? ????? ??? ? ????? ??????? ???? ?
?? ??? ????? ??? ????
 
      ????? ?? ? ?
??? ?? ????? ? ? ????? ?? ?????? 
 
      ?? ??? ????? ?????? ???? ??? ?? ???? 
       ?????? ??? ? ?? ?
???? ?? ?? ?? ??  ?????
 
      ?? ??? ????? ????? ??? ?? ?????? ? ?? ? ?? 
Chapter 2.indd   18 17-03-2025   17:20:28
Reprint 2026-27
????? ????? ?
? ? ?? ???? ????? ??? ???? ???, ????? ???? ?????? ??? ? ?????? 
???? ????, ??
???? ?? ?????-??? ?????? ???? 
 ???? ? ? ??? ?? ????? ? ? ? ????? ?? ??? ??? ?? ????? ? ? ?? ????? ?? ???? ??? 
?? ???? ??? ??? ?? ?? ???? ??? “????! ?
? ?? ??? ???
?? ?? ??? ??? ??”, ???? ? 
?? ????? 
 ??? ??? ??-?? ?? ? ??? ??? ????? ?? ????? ?? 
?
???? ????? ??? ???? ??? ?? ?? ? ? ????? ??? ?? ??????? ???,
 
“??!” ??? ?? ???? ??? ? ???? ?????? ???? ????? ?? 
?? ?
???? ??? ?? ??? ? ??? ? ????? ????
 “????! ?
? ?? ??? ?? ?? ??? ? ???????
 
??”, ???? ? ?? ????? ?? ?? ?
???-?
???
 
??? ? ? ? ??? ? ?? ????? ?? ??? ????? 
 ????? ?? ??? ? ???? ??? ????? ???? ?????? 
?????? ?? ? ????? ?? ???? ??
???-????? ??????? ?? 
???-??? ?-??? ??? ? ??
 ????? ??? ?? ????-??? ?? ?? ???? ? ?? ???? ????? 
?? ????? ?? ??? ????? ?????? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ???? 
?? ? ???? ?????? 
 ???? ????? ?? ?? ??????? ?
? ??-
?
? ???? ?? ??? ?? ?? ??? ???? 
????? ?? ?
? ? ?? ???? ??
????? ? ?? ??? ??? 
Chapter 2.indd   19 17-03-2025   17:20:42
Reprint 2026-27
Page 4


2
??? ??? ?? ???? ?? ????? ?? ? ???? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ? ???? ? ??  
? ? ???? ? ???? —
• ? ? ???-? ?? ??? ???
• ???? ??? ?? ?? ? ? ???? ??? 
• ???? ??? ?? ? ???? ??? ? ??? ? ???? ???
• ???? ???? ?? ?? ?????? ??? ??? ???-??? ?? ???  
 ?? ??? ? ? ??? ????
• ???? ?? ?? ????? ?? ??? ? ?? ? ??? ???? ???
????? ?? ?????
Chapter 2.indd   17 10-03-2025   11:58:10
Reprint 2026-27
18
  ????? | ??? ?? 4
???? ??? ????? ?? ???? ??? ?? ????? ??? ?? ?????? ????? ???? ?????? ?? ?????? 
? ? ??? ????? ???
 ?????? ?? ?? ????? ?? ?
???? ???? ????? ?? ????? ?????? ???? ??? ????? 
??? ???????? ???? ?? ? ????? ? ? ?? ??? ?? ?
? ??? ??? ?? ?? ????? ??? ?
??? ?? ?? ? 
???? ? ??? ???? ??? ?? ????? ???? ? ? ????? ?????? ????? ??? ?????-????? 
?????? ???? ????
 ?? ???-??? ????? 
?? ?????? ???, ?? ????? ? ? 
????? ? ??? ?????? ? ? ?? ???? 
???? ????? ?? ?
? ?? ????
 ????? ?? ?????? ??? 
?? ? ?? ???? ?????? ?? ????? ?? ??? 
?? ?????? ???? ??? ???? ???? ??? ?? ???? 
??? ? ???? ???? ???? ???, “????? ??? ?? ??????? ?? ?
? ?? ??? ?????? 
 
?
? ?? ??? ?? ?? ?? ???? ???”
  ?????? ?
? ? ?? ?? ? ?????? ????? ??? ???? ?? ?? ??? ???, “??? ?????
 
   ????? ???
????? ?? ?
? ?? ??? ? ? ?? ? ??” 
    ?? ????? ??? ? ????? ??????? ???? ?
?? ??? ????? ??? ????
 
      ????? ?? ? ?
??? ?? ????? ? ? ????? ?? ?????? 
 
      ?? ??? ????? ?????? ???? ??? ?? ???? 
       ?????? ??? ? ?? ?
???? ?? ?? ?? ??  ?????
 
      ?? ??? ????? ????? ??? ?? ?????? ? ?? ? ?? 
Chapter 2.indd   18 17-03-2025   17:20:28
Reprint 2026-27
????? ????? ?
? ? ?? ???? ????? ??? ???? ???, ????? ???? ?????? ??? ? ?????? 
???? ????, ??
???? ?? ?????-??? ?????? ???? 
 ???? ? ? ??? ?? ????? ? ? ? ????? ?? ??? ??? ?? ????? ? ? ?? ????? ?? ???? ??? 
?? ???? ??? ??? ?? ?? ???? ??? “????! ?
? ?? ??? ???
?? ?? ??? ??? ??”, ???? ? 
?? ????? 
 ??? ??? ??-?? ?? ? ??? ??? ????? ?? ????? ?? 
?
???? ????? ??? ???? ??? ?? ?? ? ? ????? ??? ?? ??????? ???,
 
“??!” ??? ?? ???? ??? ? ???? ?????? ???? ????? ?? 
?? ?
???? ??? ?? ??? ? ??? ? ????? ????
 “????! ?
? ?? ??? ?? ?? ??? ? ???????
 
??”, ???? ? ?? ????? ?? ?? ?
???-?
???
 
??? ? ? ? ??? ? ?? ????? ?? ??? ????? 
 ????? ?? ??? ? ???? ??? ????? ???? ?????? 
?????? ?? ? ????? ?? ???? ??
???-????? ??????? ?? 
???-??? ?-??? ??? ? ??
 ????? ??? ?? ????-??? ?? ?? ???? ? ?? ???? ????? 
?? ????? ?? ??? ????? ?????? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ???? 
?? ? ???? ?????? 
 ???? ????? ?? ?? ??????? ?
? ??-
?
? ???? ?? ??? ?? ?? ??? ???? 
????? ?? ?
? ? ?? ???? ??
????? ? ?? ??? ??? 
Chapter 2.indd   19 17-03-2025   17:20:42
Reprint 2026-27
20
  ????? | ??? ?? 4
 ??? ?????? ???? ?? ??? ??? ???? ????? ????? ?? ????? ????? ??? 
?? ?? ????? ?? ???? ??? ???? ??? ?? ???? ??? ?? ????? ?? ?? ?? ???? ?? ???? ??? ??? ?? ?
??? 
?????? ?? ?????? ???? ?????? ? ????? ?? ??? ??
?? ??? ??? ???? ????? ???? 
 ????? ?? ?? ??? ??? ?? ????? ???? ??? ?? ?????? ??? ? ?? ??? ?? ?
? ??? ??? ?? 
?? ???? ??? ?????? ???? ?? ? ? ??? ?? ?? ????? ??????? ?? ???? ???, ?? ??? ?? ????? ?? 
????? ??? ?? ?? ?? ?? ?? ?
??? ????? ???? ????, “????, ???
?? ?
? ?? ??? ?? ??? ??
???
?? 
??!” ????? ?? ?? ?? ??? ??? ?? ?? ?? ?? ?? ?
? ?? ??? ??? ?? ??????? 
–? ??????? ??????? ? ?? ? ???????? ? ? ??
? ?? ??
 
‘?????-????' ?? ?? ? ?????
?? ?? ?? ?
? ?? ?? ??? ? ???? ???? 
???? ???
 “????! ?
? ?? ??? ??? ?? ?
? ? 
?? ??? ?? ?? ?? ?????? ??”, ????? 
?? ????? “????? ??? ?? ???
? ? 
????-???? ?????? ????” 
Chapter 2.indd   20 17-03-2025   17:20:59
Reprint 2026-27
Page 5


2
??? ??? ?? ???? ?? ????? ?? ? ???? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ? ???? ? ??  
? ? ???? ? ???? —
• ? ? ???-? ?? ??? ???
• ???? ??? ?? ?? ? ? ???? ??? 
• ???? ??? ?? ? ???? ??? ? ??? ? ???? ???
• ???? ???? ?? ?? ?????? ??? ??? ???-??? ?? ???  
 ?? ??? ? ? ??? ????
• ???? ?? ?? ????? ?? ??? ? ?? ? ??? ???? ???
????? ?? ?????
Chapter 2.indd   17 10-03-2025   11:58:10
Reprint 2026-27
18
  ????? | ??? ?? 4
???? ??? ????? ?? ???? ??? ?? ????? ??? ?? ?????? ????? ???? ?????? ?? ?????? 
? ? ??? ????? ???
 ?????? ?? ?? ????? ?? ?
???? ???? ????? ?? ????? ?????? ???? ??? ????? 
??? ???????? ???? ?? ? ????? ? ? ?? ??? ?? ?
? ??? ??? ?? ?? ????? ??? ?
??? ?? ?? ? 
???? ? ??? ???? ??? ?? ????? ???? ? ? ????? ?????? ????? ??? ?????-????? 
?????? ???? ????
 ?? ???-??? ????? 
?? ?????? ???, ?? ????? ? ? 
????? ? ??? ?????? ? ? ?? ???? 
???? ????? ?? ?
? ?? ????
 ????? ?? ?????? ??? 
?? ? ?? ???? ?????? ?? ????? ?? ??? 
?? ?????? ???? ??? ???? ???? ??? ?? ???? 
??? ? ???? ???? ???? ???, “????? ??? ?? ??????? ?? ?
? ?? ??? ?????? 
 
?
? ?? ??? ?? ?? ?? ???? ???”
  ?????? ?
? ? ?? ?? ? ?????? ????? ??? ???? ?? ?? ??? ???, “??? ?????
 
   ????? ???
????? ?? ?
? ?? ??? ? ? ?? ? ??” 
    ?? ????? ??? ? ????? ??????? ???? ?
?? ??? ????? ??? ????
 
      ????? ?? ? ?
??? ?? ????? ? ? ????? ?? ?????? 
 
      ?? ??? ????? ?????? ???? ??? ?? ???? 
       ?????? ??? ? ?? ?
???? ?? ?? ?? ??  ?????
 
      ?? ??? ????? ????? ??? ?? ?????? ? ?? ? ?? 
Chapter 2.indd   18 17-03-2025   17:20:28
Reprint 2026-27
????? ????? ?
? ? ?? ???? ????? ??? ???? ???, ????? ???? ?????? ??? ? ?????? 
???? ????, ??
???? ?? ?????-??? ?????? ???? 
 ???? ? ? ??? ?? ????? ? ? ? ????? ?? ??? ??? ?? ????? ? ? ?? ????? ?? ???? ??? 
?? ???? ??? ??? ?? ?? ???? ??? “????! ?
? ?? ??? ???
?? ?? ??? ??? ??”, ???? ? 
?? ????? 
 ??? ??? ??-?? ?? ? ??? ??? ????? ?? ????? ?? 
?
???? ????? ??? ???? ??? ?? ?? ? ? ????? ??? ?? ??????? ???,
 
“??!” ??? ?? ???? ??? ? ???? ?????? ???? ????? ?? 
?? ?
???? ??? ?? ??? ? ??? ? ????? ????
 “????! ?
? ?? ??? ?? ?? ??? ? ???????
 
??”, ???? ? ?? ????? ?? ?? ?
???-?
???
 
??? ? ? ? ??? ? ?? ????? ?? ??? ????? 
 ????? ?? ??? ? ???? ??? ????? ???? ?????? 
?????? ?? ? ????? ?? ???? ??
???-????? ??????? ?? 
???-??? ?-??? ??? ? ??
 ????? ??? ?? ????-??? ?? ?? ???? ? ?? ???? ????? 
?? ????? ?? ??? ????? ?????? ?? ?? ?? ?? ?? ?? ???? 
?? ? ???? ?????? 
 ???? ????? ?? ?? ??????? ?
? ??-
?
? ???? ?? ??? ?? ?? ??? ???? 
????? ?? ?
? ? ?? ???? ??
????? ? ?? ??? ??? 
Chapter 2.indd   19 17-03-2025   17:20:42
Reprint 2026-27
20
  ????? | ??? ?? 4
 ??? ?????? ???? ?? ??? ??? ???? ????? ????? ?? ????? ????? ??? 
?? ?? ????? ?? ???? ??? ???? ??? ?? ???? ??? ?? ????? ?? ?? ?? ???? ?? ???? ??? ??? ?? ?
??? 
?????? ?? ?????? ???? ?????? ? ????? ?? ??? ??
?? ??? ??? ???? ????? ???? 
 ????? ?? ?? ??? ??? ?? ????? ???? ??? ?? ?????? ??? ? ?? ??? ?? ?
? ??? ??? ?? 
?? ???? ??? ?????? ???? ?? ? ? ??? ?? ?? ????? ??????? ?? ???? ???, ?? ??? ?? ????? ?? 
????? ??? ?? ?? ?? ?? ?? ?
??? ????? ???? ????, “????, ???
?? ?
? ?? ??? ?? ??? ??
???
?? 
??!” ????? ?? ?? ?? ??? ??? ?? ?? ?? ?? ?? ?
? ?? ??? ??? ?? ??????? 
–? ??????? ??????? ? ?? ? ???????? ? ? ??
? ?? ??
 
‘?????-????' ?? ?? ? ?????
?? ?? ?? ?
? ?? ?? ??? ? ???? ???? 
???? ???
 “????! ?
? ?? ??? ??? ?? ?
? ? 
?? ??? ?? ?? ?? ?????? ??”, ????? 
?? ????? “????? ??? ?? ???
? ? 
????-???? ?????? ????” 
Chapter 2.indd   20 17-03-2025   17:20:59
Reprint 2026-27
21
????? ??? ??????
1. ????? ?? ??? ?? (??????) ? ? ?? ?? ? ?? ?? ?? ?
? ??? ?? ? ?? ?? ?? ?? ????? ??? ? ? ??? ?? ?? ?? ??? ???
2. ?? ???? ?????? ??? ? ? ?? ??? ?? ? ?? ?? ???? ?? ?? ?? ?? ? ?? ?? ?? ???
3. ???? ?? ?????? ?? ? ?? ?? ?? ?? ??? ? ?? ??? ?? ?? ??? ? 
4. ??? ?? ?? ?? ?-?? ?? ? ??? ?? ? ?? ?? ??? ?? ???
5. ?? ?
???? ? ? ??? ? ?? ?? ?-?? ?? ? ??? ?? ? ?? ?? ?? ?? ? ? ?? ? ??? ?? ? ???
?????? ? ? ??? 
???? ??? ?? ???? ??? ? ? ???? ???? ? ? ????? ?
??? ?? ?? ?? (
?? ) ????? —
1. ???? ?? ?????? ?? ? ?? ?? ?? ?? ??? ? ?? ??? ?? ?? ??? ?
 (?) ??? ?????? ??? ?? ??? ???? ?? ?? ?? ??? ? 
 (?) ?? ??? ?? ? ?? ???? ? ??? ?? ??? ?? ?? ??? ? 
 (?) ??? ?????? ?
??? ? ???? ?? ?? ?? ??? ? 
 (?) ??? ?????? ?? ?? ??? ?? ?? ?? ?? ??? ? 
2. ????? ?? ?? ?? -? ?? ???? ???? ? ??? ?? ?? ?? ?? ??? ????? ?
 (?) ???? ???? ? ?? ??? ?? ?? ?? ?? ?? ??? ?  
 (?) ????? ?? ?????? ??? ?? ?? ???? ??? ?? ?
? ??? ???? ? ??? ??? 
 (?) ????? ?? ?? ?? ?? ???? ?
? ?-?
? ? ?? ?? ??? ? ? ? ???? ??? ? 
 (?) ???? ?? ?? ? ?? ???? ? ???? ??? 
??? ? ? ????
Chapter 2.indd   21 10-03-2025   11:58:14
Reprint 2026-27
Read More

FAQs on NCERT Textbook: बगीचे का घोंघा

1. बगीचे का घोंघा किस बारे में है?
Ans. "बगीचे का घोंघा" एक कहानी है जो एक छोटे घोंघे की यात्रा और उसके अनुभवों के बारे में बताती है। यह कहानी हमें यह सिखाती है कि धैर्य और आत्मविश्वास के साथ हम किसी भी मुश्किल का सामना कर सकते हैं।
2. इस कहानी का मुख्य पात्र कौन है?
Ans. इस कहानी का मुख्य पात्र एक घोंघा है, जो अपने छोटे आकार के बावजूद साहस और उत्साह से भरा हुआ है। वह अपने बगीचे में घूमता है और नई चीजों का अनुभव करता है।
3. बगीचे का घोंघा कहानी से हमें क्या सीख मिलती है?
Ans. इस कहानी से हमें यह सीख मिलती है कि जीवन में छोटे-छोटे अनुभव भी महत्वपूर्ण होते हैं और हमें हमेशा अपने लक्ष्यों की ओर बढ़ते रहना चाहिए, चाहे रास्ता कितना भी मुश्किल क्यों न हो।
4. क्या इस कहानी में कोई अन्य पात्र भी हैं?
Ans. हाँ, इस कहानी में अन्य पात्र जैसे कि बगीचे के अन्य जीव-जंतु भी शामिल हैं, जो घोंघे के सफर में उसकी मदद करते हैं और उसे नए अनुभवों से अवगत कराते हैं।
5. इस कहानी का संदेश क्या है?
Ans. इस कहानी का मुख्य संदेश यह है कि हमें अपने सपनों का पीछा करना चाहिए और किसी भी प्रकार की बाधाओं से नहीं डरना चाहिए। धैर्य और साहस से हम हर चुनौती का सामना कर सकते हैं।
Explore Courses for Class 4 exam
Related Searches
shortcuts and tricks, Free, past year papers, NCERT Textbook: बगीचे का घोंघा, video lectures, Viva Questions, Objective type Questions, ppt, Exam, Important questions, pdf , MCQs, study material, Summary, Extra Questions, Sample Paper, Previous Year Questions with Solutions, practice quizzes, NCERT Textbook: बगीचे का घोंघा, Semester Notes, mock tests for examination, NCERT Textbook: बगीचे का घोंघा;