CBSE Class 7  >  Class 7 Notes  >  संस्कृत (Deepakam) - New NCERT  >  NCERT Textbook: वन्देभारतमातरम्

NCERT Textbook: वन्देभारतमातरम्

Download, print and study this document offline
Please wait while the PDF view is loading
 Page 1


????? ??????????
????? ????
???? ! ??
? ?????????
? ?? ?????? ???
?,
 
??????? ??
?, ??????
? ? ‘ ????? ????? ?’ ??? ?? ?
? 
?? ???? ? ??
??? ? ?? ??
? ??? ???? ? ?? ? ??? ?
 
?? ?? ! ??? ?? ? ???? ?
‘??
? ?? ?
? ??
 
???? ??? ? ?’ ????? ?? 
???? ??? ? ??? ?
?? ?? ! ??
? ?? ?
? 
?? ??
? ??????? ? ???? ?
?
???? ! ??? ? ?? ?
? ?
???? ?
? 
?? ?? ? ??? ? ? ?? ??????? ?? ? ?????? ?
?? ?? ! 
????? ? ?? ??? ? ????? 
?? ??? ?? ? ??? ?
?
??? ! ????? ? 
?? ??? ?????? ?
?? ?? ???? ? ???
? 
? ???? ? ? ???? ?
?? ? ?? ! ??? ? ? ???? ???? ?? ? ? ?? ?? ??? ? ???????? ????
 
???? ?? ?? ? ? ?? ‘?? ?????’ ? ?? ? ???? ? ??? ???
? ???? ??? ? ? ?
‘?? ??? ?? ??? ?’ ??? ?? ?
? ????? ? ?? ??? ??? ?? ? ?????? ? ‘????? ????? ?’ 
????? ????? ???? ??? ‘??
? ?? ?
?? ?? ??
? ?? ???? ’ ??? ?
Chapter 1.indd   1 07-04-2025   15:00:55
Reprint 2026-27
Page 2


????? ??????????
????? ????
???? ! ??
? ?????????
? ?? ?????? ???
?,
 
??????? ??
?, ??????
? ? ‘ ????? ????? ?’ ??? ?? ?
? 
?? ???? ? ??
??? ? ?? ??
? ??? ???? ? ?? ? ??? ?
 
?? ?? ! ??? ?? ? ???? ?
‘??
? ?? ?
? ??
 
???? ??? ? ?’ ????? ?? 
???? ??? ? ??? ?
?? ?? ! ??
? ?? ?
? 
?? ??
? ??????? ? ???? ?
?
???? ! ??? ? ?? ?
? ?
???? ?
? 
?? ?? ? ??? ? ? ?? ??????? ?? ? ?????? ?
?? ?? ! 
????? ? ?? ??? ? ????? 
?? ??? ?? ? ??? ?
?
??? ! ????? ? 
?? ??? ?????? ?
?? ?? ???? ? ???
? 
? ???? ? ? ???? ?
?? ? ?? ! ??? ? ? ???? ???? ?? ? ? ?? ?? ??? ? ???????? ????
 
???? ?? ?? ? ? ?? ‘?? ?????’ ? ?? ? ???? ? ??? ???
? ???? ??? ? ? ?
‘?? ??? ?? ??? ?’ ??? ?? ?
? ????? ? ?? ??? ??? ?? ? ?????? ? ‘????? ????? ?’ 
????? ????? ???? ??? ‘??
? ?? ?
?? ?? ??
? ?? ???? ’ ??? ?
Chapter 1.indd   1 07-04-2025   15:00:55
Reprint 2026-27
2 ????? ?  |  ???? ?
 ?. ???? ? ?  ?. ?? ?? ?  ?. ?? ? ?? ????  ?. ? ???  ?. ? ??? ?  ?. ?????? ?
?. ?????? ?. ?? ?? ? ? ?  ?. ????  ??. ?? ? ??. ??? ??????  ??. ?????????? ? ??. ???????? ? ??. ??????? ? ? ? ??. ???? ??? ??. ?? ?? ??? ??. ???? ??? ??. ??? ?? ???
??. ??????????? ??. ?????? ??? ??. ? ?? ? ?????? ??. ? ??? ? ??? ??. ?????? ????  ??. ?? ??? ????? ? ??. ?? ?????? ??? ? ??. ????? ??? ??. ???? ??? ??. ? ?? ??? ?  ??. ? ??? ? ?? ??. ??? ?? ??? ? ???? ? ??. ?? ?? ??? ??. ??? ??????? ??  ??. ?????????  ??. ? ???? ?? ?  ??. ?? ????? ?  ??. ??? ??? ?
??. ??? ???? ????  ??. ?? ??? ? ?? ?  ??. ? ???? ?? ????  ??. ? ?? ??? ? ??? ??. ????????  ??. ??? ? ?????
??. ??? ????????  ??. ??? ?? ?? ?  ??. ?? ?? ?? ????  ??. ????? ??? ? ?? ???? ??. ????? ? ???  ??. ?? ? ?? ? ?? ?? ???? ??. ??????? ?? ????  ??. ?? ? ? ???? ?? ????  ??. ?? ????? ????  ??. ? ???? ?? ????  ??. ?? ???? ?? ? ? ?  ??. ??????? ? 
? ?? ???? ? ? ??? ?? ?? ?? ? ? ???? ?
????????
?????? ???
???????-? ? ???????? 
?????? ???
????????
?? ?? ???? ?  ??????? ???? ??? ???? ?? ,  
? ?? ???? ??? ?, ?? ?????? ? ??? ?????? ? 
?? ? ??
??? ??
?????
?? ???
 ??? ? ??
?? ?? ??-????
??? ? ??
? ?????? ?
???? ??
?? ??? ?? ?
????? ????
??????
?? ??? ??
? ??? ??
????
?? ???
????? ? ??
????? ?
????? ?? ?? 
? ??? ?????
?? ?????
? ??? ?????
??? ? ??
? ??? ?????
??? ?? ?? 
? ??? ?????
???? ???? ? ??? ?????
??? ???? ? ??? ?????
? ??? ?? ??
??? ?? ?? ??
??? ? ?
??? ???
??? ?? ??
??
??
??
??
??
?? ??
??
??
??
??
??
??
??
?
??
??
??
??
?? ?
??
?
??
??
?
??
??
??
??
??
?
??
??
??
??
??
?
??
??
??
??
?
??
??
??
??
??
?
??
??
?
??
???? ??? ?? ? ? ? ? ??? ?????
??
Chapter 1.indd   2 4/9/2025   4:01:06 PM
Reprint 2026-27
Page 3


????? ??????????
????? ????
???? ! ??
? ?????????
? ?? ?????? ???
?,
 
??????? ??
?, ??????
? ? ‘ ????? ????? ?’ ??? ?? ?
? 
?? ???? ? ??
??? ? ?? ??
? ??? ???? ? ?? ? ??? ?
 
?? ?? ! ??? ?? ? ???? ?
‘??
? ?? ?
? ??
 
???? ??? ? ?’ ????? ?? 
???? ??? ? ??? ?
?? ?? ! ??
? ?? ?
? 
?? ??
? ??????? ? ???? ?
?
???? ! ??? ? ?? ?
? ?
???? ?
? 
?? ?? ? ??? ? ? ?? ??????? ?? ? ?????? ?
?? ?? ! 
????? ? ?? ??? ? ????? 
?? ??? ?? ? ??? ?
?
??? ! ????? ? 
?? ??? ?????? ?
?? ?? ???? ? ???
? 
? ???? ? ? ???? ?
?? ? ?? ! ??? ? ? ???? ???? ?? ? ? ?? ?? ??? ? ???????? ????
 
???? ?? ?? ? ? ?? ‘?? ?????’ ? ?? ? ???? ? ??? ???
? ???? ??? ? ? ?
‘?? ??? ?? ??? ?’ ??? ?? ?
? ????? ? ?? ??? ??? ?? ? ?????? ? ‘????? ????? ?’ 
????? ????? ???? ??? ‘??
? ?? ?
?? ?? ??
? ?? ???? ’ ??? ?
Chapter 1.indd   1 07-04-2025   15:00:55
Reprint 2026-27
2 ????? ?  |  ???? ?
 ?. ???? ? ?  ?. ?? ?? ?  ?. ?? ? ?? ????  ?. ? ???  ?. ? ??? ?  ?. ?????? ?
?. ?????? ?. ?? ?? ? ? ?  ?. ????  ??. ?? ? ??. ??? ??????  ??. ?????????? ? ??. ???????? ? ??. ??????? ? ? ? ??. ???? ??? ??. ?? ?? ??? ??. ???? ??? ??. ??? ?? ???
??. ??????????? ??. ?????? ??? ??. ? ?? ? ?????? ??. ? ??? ? ??? ??. ?????? ????  ??. ?? ??? ????? ? ??. ?? ?????? ??? ? ??. ????? ??? ??. ???? ??? ??. ? ?? ??? ?  ??. ? ??? ? ?? ??. ??? ?? ??? ? ???? ? ??. ?? ?? ??? ??. ??? ??????? ??  ??. ?????????  ??. ? ???? ?? ?  ??. ?? ????? ?  ??. ??? ??? ?
??. ??? ???? ????  ??. ?? ??? ? ?? ?  ??. ? ???? ?? ????  ??. ? ?? ??? ? ??? ??. ????????  ??. ??? ? ?????
??. ??? ????????  ??. ??? ?? ?? ?  ??. ?? ?? ?? ????  ??. ????? ??? ? ?? ???? ??. ????? ? ???  ??. ?? ? ?? ? ?? ?? ???? ??. ??????? ?? ????  ??. ?? ? ? ???? ?? ????  ??. ?? ????? ????  ??. ? ???? ?? ????  ??. ?? ???? ?? ? ? ?  ??. ??????? ? 
? ?? ???? ? ? ??? ?? ?? ?? ? ? ???? ?
????????
?????? ???
???????-? ? ???????? 
?????? ???
????????
?? ?? ???? ?  ??????? ???? ??? ???? ?? ,  
? ?? ???? ??? ?, ?? ?????? ? ??? ?????? ? 
?? ? ??
??? ??
?????
?? ???
 ??? ? ??
?? ?? ??-????
??? ? ??
? ?????? ?
???? ??
?? ??? ?? ?
????? ????
??????
?? ??? ??
? ??? ??
????
?? ???
????? ? ??
????? ?
????? ?? ?? 
? ??? ?????
?? ?????
? ??? ?????
??? ? ??
? ??? ?????
??? ?? ?? 
? ??? ?????
???? ???? ? ??? ?????
??? ???? ? ??? ?????
? ??? ?? ??
??? ?? ?? ??
??? ? ?
??? ???
??? ?? ??
??
??
??
??
??
?? ??
??
??
??
??
??
??
??
?
??
??
??
??
?? ?
??
?
??
??
?
??
??
??
??
??
?
??
??
??
??
??
?
??
??
??
??
?
??
??
??
??
??
?
??
??
?
??
???? ??? ?? ? ? ? ? ??? ?????
??
Chapter 1.indd   2 4/9/2025   4:01:06 PM
Reprint 2026-27
3 ?.  ????? ????????? ? ??? ?? ?? ?
? ?? ? ?? ?????? ?? ? ???? ???? ?
? ?????? ?
?? ????? ??? ? ! ?? ???? ? 
? ???????? ??????? ?
??
? ???? ??? ?? ??? ?? ???? ? ?????? ? ????? ??? ?? ?? ??? ?? ?? ?? ?
? 
??? ???? ??
??? ? ? ?????
?? ?? ?? ????? ?, ????, ??? ?, ??? ???, ? ? ????, ???? ??? ??????? 
?? ?????? ? ?????? ?? ???? ??? ? ???? ? ?? ? ??, ??
?? ?, ??? ???, ????
??, ?????
???? , ??????, 
??? ? ??, ???? ??, ? ?? ?????, ? ? ??? , ??? ???? ??????? ??????? ? ?? ? ???? ??? ? ? ?? ? ??? 
???? ?
? ?? ??? ?? ?
???? ???, ??
???, ?????? ?? ?, ????, ??? ?? , ?? ??? ??, ??????, ??? ????, ?
???, ???, 
??????, ??????
??? ?, ?? ?? ? ??? ?, ???? ??? ?
?, ? ?? ? ? ? ??, ?? ????? ?? ?????? ??? ??? ?? 
?????????????? ? ??? ??  ? ?????
?? ?? ?? ?
?? ??? ???? ? ??????
? ???????????? ??
? ?
???
? ???? ?? 
???? ???
?? ?? ?? ? ????? ??? ??? ????? ??
????? ? ? ?? ????? ??? ?
???? ! ???? ?? ??? 
??
? ?? ?? ????? ? ?
?? ?? ! ‘????? ????? ?’ 
??? ?? ??? ????? ??????? ? ?? ??? ? 
??? ? ? ???? ? ?
? !
???? ! ???? ? 
???? ?
? ?????? ? ?? ? 
?? ?? ?? ??? ?????? ? 
?? ??
?? ? ????? ?? ?
?? ?? ?? ! ?????? ????? ????? ? ??? ? ??? 
???? ????? ??? ? ?? ?
? ? ???? ? ?? ??? ??? ?? ? 
? ??? ?? ??? ??
? ?? ?
? ??
???? ??? ?? ? ??
? ? ??? 
???????? ???? ????? ????? ?
???
?, ??
?? ? ??
? ?????? ?
?? 
??? ? ??? ?? ?? ? ? ?? ?? ?? ?? ? ??? ?
Chapter 1.indd   3 07-04-2025   15:00:58
Reprint 2026-27
Page 4


????? ??????????
????? ????
???? ! ??
? ?????????
? ?? ?????? ???
?,
 
??????? ??
?, ??????
? ? ‘ ????? ????? ?’ ??? ?? ?
? 
?? ???? ? ??
??? ? ?? ??
? ??? ???? ? ?? ? ??? ?
 
?? ?? ! ??? ?? ? ???? ?
‘??
? ?? ?
? ??
 
???? ??? ? ?’ ????? ?? 
???? ??? ? ??? ?
?? ?? ! ??
? ?? ?
? 
?? ??
? ??????? ? ???? ?
?
???? ! ??? ? ?? ?
? ?
???? ?
? 
?? ?? ? ??? ? ? ?? ??????? ?? ? ?????? ?
?? ?? ! 
????? ? ?? ??? ? ????? 
?? ??? ?? ? ??? ?
?
??? ! ????? ? 
?? ??? ?????? ?
?? ?? ???? ? ???
? 
? ???? ? ? ???? ?
?? ? ?? ! ??? ? ? ???? ???? ?? ? ? ?? ?? ??? ? ???????? ????
 
???? ?? ?? ? ? ?? ‘?? ?????’ ? ?? ? ???? ? ??? ???
? ???? ??? ? ? ?
‘?? ??? ?? ??? ?’ ??? ?? ?
? ????? ? ?? ??? ??? ?? ? ?????? ? ‘????? ????? ?’ 
????? ????? ???? ??? ‘??
? ?? ?
?? ?? ??
? ?? ???? ’ ??? ?
Chapter 1.indd   1 07-04-2025   15:00:55
Reprint 2026-27
2 ????? ?  |  ???? ?
 ?. ???? ? ?  ?. ?? ?? ?  ?. ?? ? ?? ????  ?. ? ???  ?. ? ??? ?  ?. ?????? ?
?. ?????? ?. ?? ?? ? ? ?  ?. ????  ??. ?? ? ??. ??? ??????  ??. ?????????? ? ??. ???????? ? ??. ??????? ? ? ? ??. ???? ??? ??. ?? ?? ??? ??. ???? ??? ??. ??? ?? ???
??. ??????????? ??. ?????? ??? ??. ? ?? ? ?????? ??. ? ??? ? ??? ??. ?????? ????  ??. ?? ??? ????? ? ??. ?? ?????? ??? ? ??. ????? ??? ??. ???? ??? ??. ? ?? ??? ?  ??. ? ??? ? ?? ??. ??? ?? ??? ? ???? ? ??. ?? ?? ??? ??. ??? ??????? ??  ??. ?????????  ??. ? ???? ?? ?  ??. ?? ????? ?  ??. ??? ??? ?
??. ??? ???? ????  ??. ?? ??? ? ?? ?  ??. ? ???? ?? ????  ??. ? ?? ??? ? ??? ??. ????????  ??. ??? ? ?????
??. ??? ????????  ??. ??? ?? ?? ?  ??. ?? ?? ?? ????  ??. ????? ??? ? ?? ???? ??. ????? ? ???  ??. ?? ? ?? ? ?? ?? ???? ??. ??????? ?? ????  ??. ?? ? ? ???? ?? ????  ??. ?? ????? ????  ??. ? ???? ?? ????  ??. ?? ???? ?? ? ? ?  ??. ??????? ? 
? ?? ???? ? ? ??? ?? ?? ?? ? ? ???? ?
????????
?????? ???
???????-? ? ???????? 
?????? ???
????????
?? ?? ???? ?  ??????? ???? ??? ???? ?? ,  
? ?? ???? ??? ?, ?? ?????? ? ??? ?????? ? 
?? ? ??
??? ??
?????
?? ???
 ??? ? ??
?? ?? ??-????
??? ? ??
? ?????? ?
???? ??
?? ??? ?? ?
????? ????
??????
?? ??? ??
? ??? ??
????
?? ???
????? ? ??
????? ?
????? ?? ?? 
? ??? ?????
?? ?????
? ??? ?????
??? ? ??
? ??? ?????
??? ?? ?? 
? ??? ?????
???? ???? ? ??? ?????
??? ???? ? ??? ?????
? ??? ?? ??
??? ?? ?? ??
??? ? ?
??? ???
??? ?? ??
??
??
??
??
??
?? ??
??
??
??
??
??
??
??
?
??
??
??
??
?? ?
??
?
??
??
?
??
??
??
??
??
?
??
??
??
??
??
?
??
??
??
??
?
??
??
??
??
??
?
??
??
?
??
???? ??? ?? ? ? ? ? ??? ?????
??
Chapter 1.indd   2 4/9/2025   4:01:06 PM
Reprint 2026-27
3 ?.  ????? ????????? ? ??? ?? ?? ?
? ?? ? ?? ?????? ?? ? ???? ???? ?
? ?????? ?
?? ????? ??? ? ! ?? ???? ? 
? ???????? ??????? ?
??
? ???? ??? ?? ??? ?? ???? ? ?????? ? ????? ??? ?? ?? ??? ?? ?? ?? ?
? 
??? ???? ??
??? ? ? ?????
?? ?? ?? ????? ?, ????, ??? ?, ??? ???, ? ? ????, ???? ??? ??????? 
?? ?????? ? ?????? ?? ???? ??? ? ???? ? ?? ? ??, ??
?? ?, ??? ???, ????
??, ?????
???? , ??????, 
??? ? ??, ???? ??, ? ?? ?????, ? ? ??? , ??? ???? ??????? ??????? ? ?? ? ???? ??? ? ? ?? ? ??? 
???? ?
? ?? ??? ?? ?
???? ???, ??
???, ?????? ?? ?, ????, ??? ?? , ?? ??? ??, ??????, ??? ????, ?
???, ???, 
??????, ??????
??? ?, ?? ?? ? ??? ?, ???? ??? ?
?, ? ?? ? ? ? ??, ?? ????? ?? ?????? ??? ??? ?? 
?????????????? ? ??? ??  ? ?????
?? ?? ?? ?
?? ??? ???? ? ??????
? ???????????? ??
? ?
???
? ???? ?? 
???? ???
?? ?? ?? ? ????? ??? ??? ????? ??
????? ? ? ?? ????? ??? ?
???? ! ???? ?? ??? 
??
? ?? ?? ????? ? ?
?? ?? ! ‘????? ????? ?’ 
??? ?? ??? ????? ??????? ? ?? ??? ? 
??? ? ? ???? ? ?
? !
???? ! ???? ? 
???? ?
? ?????? ? ?? ? 
?? ?? ?? ??? ?????? ? 
?? ??
?? ? ????? ?? ?
?? ?? ?? ! ?????? ????? ????? ? ??? ? ??? 
???? ????? ??? ? ?? ?
? ? ???? ? ?? ??? ??? ?? ? 
? ??? ?? ??? ??
? ?? ?
? ??
???? ??? ?? ? ??
? ? ??? 
???????? ???? ????? ????? ?
???
?, ??
?? ? ??
? ?????? ?
?? 
??? ? ??? ?? ?? ? ? ?? ?? ?? ?? ? ??? ?
Chapter 1.indd   3 07-04-2025   15:00:58
Reprint 2026-27
4 ????? ?  |  ???? ?
?????? ?
?? ????? ?? ?? ?? 
??? ? ??? ?
??? ?????? ? ?? ? ???? ??? 
? ??? ? ! ????? ? ?????? ? ? ?? ??? ???, 
??????, ????? ? ? ????? ?? ???? ??? ? 
?? ?? ? ?? ??? ?
????
? ? ??? ??? ???? ?? 
? ?????? ? ?? ? ?? ?? ????? ? ?? ? ????? 
? ?? ? ? ???? ??
? ?? ????
? ?????? ??? ?
??? ? ??? ?? ?? ? ?????? ?? ?? ?? ??? ??? 
??? ??? ???? ? ??? ? ???? ??????? ? ????? 
? ??? ????? ? ????? ? ?
???? ? ??? ? ??? 
?????? ?
?? ???? ? ? ? ????
? ?? ??? ??, 
????? ? ?????? ??
? ??? ??
?? ?? ??? ????? ?? ? ? 
???????? ?? ?, ?????
? ??????
? ???? ??? ? 
?
??? ?? ??? ? ???? ? ‘???
? ??? ? ?? ’ 
??? ???
?? ? ????? ? ???? ???? ?? ? ???? : 
??
? ??? ??? ???? ?
Chapter 1.indd   4 07-04-2025   15:00:59
Reprint 2026-27
Page 5


????? ??????????
????? ????
???? ! ??
? ?????????
? ?? ?????? ???
?,
 
??????? ??
?, ??????
? ? ‘ ????? ????? ?’ ??? ?? ?
? 
?? ???? ? ??
??? ? ?? ??
? ??? ???? ? ?? ? ??? ?
 
?? ?? ! ??? ?? ? ???? ?
‘??
? ?? ?
? ??
 
???? ??? ? ?’ ????? ?? 
???? ??? ? ??? ?
?? ?? ! ??
? ?? ?
? 
?? ??
? ??????? ? ???? ?
?
???? ! ??? ? ?? ?
? ?
???? ?
? 
?? ?? ? ??? ? ? ?? ??????? ?? ? ?????? ?
?? ?? ! 
????? ? ?? ??? ? ????? 
?? ??? ?? ? ??? ?
?
??? ! ????? ? 
?? ??? ?????? ?
?? ?? ???? ? ???
? 
? ???? ? ? ???? ?
?? ? ?? ! ??? ? ? ???? ???? ?? ? ? ?? ?? ??? ? ???????? ????
 
???? ?? ?? ? ? ?? ‘?? ?????’ ? ?? ? ???? ? ??? ???
? ???? ??? ? ? ?
‘?? ??? ?? ??? ?’ ??? ?? ?
? ????? ? ?? ??? ??? ?? ? ?????? ? ‘????? ????? ?’ 
????? ????? ???? ??? ‘??
? ?? ?
?? ?? ??
? ?? ???? ’ ??? ?
Chapter 1.indd   1 07-04-2025   15:00:55
Reprint 2026-27
2 ????? ?  |  ???? ?
 ?. ???? ? ?  ?. ?? ?? ?  ?. ?? ? ?? ????  ?. ? ???  ?. ? ??? ?  ?. ?????? ?
?. ?????? ?. ?? ?? ? ? ?  ?. ????  ??. ?? ? ??. ??? ??????  ??. ?????????? ? ??. ???????? ? ??. ??????? ? ? ? ??. ???? ??? ??. ?? ?? ??? ??. ???? ??? ??. ??? ?? ???
??. ??????????? ??. ?????? ??? ??. ? ?? ? ?????? ??. ? ??? ? ??? ??. ?????? ????  ??. ?? ??? ????? ? ??. ?? ?????? ??? ? ??. ????? ??? ??. ???? ??? ??. ? ?? ??? ?  ??. ? ??? ? ?? ??. ??? ?? ??? ? ???? ? ??. ?? ?? ??? ??. ??? ??????? ??  ??. ?????????  ??. ? ???? ?? ?  ??. ?? ????? ?  ??. ??? ??? ?
??. ??? ???? ????  ??. ?? ??? ? ?? ?  ??. ? ???? ?? ????  ??. ? ?? ??? ? ??? ??. ????????  ??. ??? ? ?????
??. ??? ????????  ??. ??? ?? ?? ?  ??. ?? ?? ?? ????  ??. ????? ??? ? ?? ???? ??. ????? ? ???  ??. ?? ? ?? ? ?? ?? ???? ??. ??????? ?? ????  ??. ?? ? ? ???? ?? ????  ??. ?? ????? ????  ??. ? ???? ?? ????  ??. ?? ???? ?? ? ? ?  ??. ??????? ? 
? ?? ???? ? ? ??? ?? ?? ?? ? ? ???? ?
????????
?????? ???
???????-? ? ???????? 
?????? ???
????????
?? ?? ???? ?  ??????? ???? ??? ???? ?? ,  
? ?? ???? ??? ?, ?? ?????? ? ??? ?????? ? 
?? ? ??
??? ??
?????
?? ???
 ??? ? ??
?? ?? ??-????
??? ? ??
? ?????? ?
???? ??
?? ??? ?? ?
????? ????
??????
?? ??? ??
? ??? ??
????
?? ???
????? ? ??
????? ?
????? ?? ?? 
? ??? ?????
?? ?????
? ??? ?????
??? ? ??
? ??? ?????
??? ?? ?? 
? ??? ?????
???? ???? ? ??? ?????
??? ???? ? ??? ?????
? ??? ?? ??
??? ?? ?? ??
??? ? ?
??? ???
??? ?? ??
??
??
??
??
??
?? ??
??
??
??
??
??
??
??
?
??
??
??
??
?? ?
??
?
??
??
?
??
??
??
??
??
?
??
??
??
??
??
?
??
??
??
??
?
??
??
??
??
??
?
??
??
?
??
???? ??? ?? ? ? ? ? ??? ?????
??
Chapter 1.indd   2 4/9/2025   4:01:06 PM
Reprint 2026-27
3 ?.  ????? ????????? ? ??? ?? ?? ?
? ?? ? ?? ?????? ?? ? ???? ???? ?
? ?????? ?
?? ????? ??? ? ! ?? ???? ? 
? ???????? ??????? ?
??
? ???? ??? ?? ??? ?? ???? ? ?????? ? ????? ??? ?? ?? ??? ?? ?? ?? ?
? 
??? ???? ??
??? ? ? ?????
?? ?? ?? ????? ?, ????, ??? ?, ??? ???, ? ? ????, ???? ??? ??????? 
?? ?????? ? ?????? ?? ???? ??? ? ???? ? ?? ? ??, ??
?? ?, ??? ???, ????
??, ?????
???? , ??????, 
??? ? ??, ???? ??, ? ?? ?????, ? ? ??? , ??? ???? ??????? ??????? ? ?? ? ???? ??? ? ? ?? ? ??? 
???? ?
? ?? ??? ?? ?
???? ???, ??
???, ?????? ?? ?, ????, ??? ?? , ?? ??? ??, ??????, ??? ????, ?
???, ???, 
??????, ??????
??? ?, ?? ?? ? ??? ?, ???? ??? ?
?, ? ?? ? ? ? ??, ?? ????? ?? ?????? ??? ??? ?? 
?????????????? ? ??? ??  ? ?????
?? ?? ?? ?
?? ??? ???? ? ??????
? ???????????? ??
? ?
???
? ???? ?? 
???? ???
?? ?? ?? ? ????? ??? ??? ????? ??
????? ? ? ?? ????? ??? ?
???? ! ???? ?? ??? 
??
? ?? ?? ????? ? ?
?? ?? ! ‘????? ????? ?’ 
??? ?? ??? ????? ??????? ? ?? ??? ? 
??? ? ? ???? ? ?
? !
???? ! ???? ? 
???? ?
? ?????? ? ?? ? 
?? ?? ?? ??? ?????? ? 
?? ??
?? ? ????? ?? ?
?? ?? ?? ! ?????? ????? ????? ? ??? ? ??? 
???? ????? ??? ? ?? ?
? ? ???? ? ?? ??? ??? ?? ? 
? ??? ?? ??? ??
? ?? ?
? ??
???? ??? ?? ? ??
? ? ??? 
???????? ???? ????? ????? ?
???
?, ??
?? ? ??
? ?????? ?
?? 
??? ? ??? ?? ?? ? ? ?? ?? ?? ?? ? ??? ?
Chapter 1.indd   3 07-04-2025   15:00:58
Reprint 2026-27
4 ????? ?  |  ???? ?
?????? ?
?? ????? ?? ?? ?? 
??? ? ??? ?
??? ?????? ? ?? ? ???? ??? 
? ??? ? ! ????? ? ?????? ? ? ?? ??? ???, 
??????, ????? ? ? ????? ?? ???? ??? ? 
?? ?? ? ?? ??? ?
????
? ? ??? ??? ???? ?? 
? ?????? ? ?? ? ?? ?? ????? ? ?? ? ????? 
? ?? ? ? ???? ??
? ?? ????
? ?????? ??? ?
??? ? ??? ?? ?? ? ?????? ?? ?? ?? ??? ??? 
??? ??? ???? ? ??? ? ???? ??????? ? ????? 
? ??? ????? ? ????? ? ?
???? ? ??? ? ??? 
?????? ?
?? ???? ? ? ? ????
? ?? ??? ??, 
????? ? ?????? ??
? ??? ??
?? ?? ??? ????? ?? ? ? 
???????? ?? ?, ?????
? ??????
? ???? ??? ? 
?
??? ?? ??? ? ???? ? ‘???
? ??? ? ?? ’ 
??? ???
?? ? ????? ? ???? ???? ?? ? ???? : 
??
? ??? ??? ???? ?
Chapter 1.indd   4 07-04-2025   15:00:59
Reprint 2026-27
5 ?.  ????? ????????? ? ?? ?? ?? ??? ??? ?? ?? ?
? ?????
???
? ? ??? ?? ?? -???? ???? ??
? ??? ??????? ? ??????
? 
?? ??? ? ??? ?? ?????
???? ????? ??? ??? ?? ??? ? ?? ??????? ? ?? ???? ? ?????? ?
?? 
?? ?????? ??? ? ?? ????? ??? ??? ??? ?? ?? ?
? ?????? ? ? ?? ?? ??? ??? ? ‘???
? ?? ??? ’ ??? 
?? ?
?? ? ????? ? ???? ???? ?? ? ???? ? ??? ?? ??? ???? ?
Chapter 1.indd   5 07-04-2025   15:01:00
Reprint 2026-27
Read More

FAQs on NCERT Textbook: वन्देभारतमातरम्

1. 'वन्देभारतमातरम्' का अर्थ क्या है?
Ans.'वन्देभारतमातरम्' का अर्थ है 'मैं भारत माता को प्रणाम करता हूँ।' यह एक भक्ति गीत है जो देशभक्ति और भारतीय संस्कृति को दर्शाता है।
2. 'वन्देभारतमातरम्' गीत की रचना किसने की थी?
Ans. 'वन्देभारतमातरम्' गीत की रचना बंकिम चंद्र चट्टोपाध्याय ने की थी। इसके संगीत को रविंद्रनाथ ठाकुर ने तैयार किया था।
3. 'वन्देभारतमातरम्' के महत्व क्या हैं?
Ans. 'वन्देभारतमातरम्' का महत्व भारतीय स्वतंत्रता संग्राम के दौरान बहुत बढ़ गया था। यह गीत लोगों में देशभक्ति की भावना जगाने और एकता को बढ़ावा देने में सहायक रहा।
4. 'वन्देभारतमातरम्' को कब राष्ट्रीय गीत का दर्जा मिला?
Ans. 'वन्देभारतमातरम्' को 1950 में भारत का राष्ट्रीय गीत घोषित किया गया। यह गीत भारतीय संस्कृति और विविधता का प्रतीक है।
5. 'वन्देभारतमातरम्' का पाठ कैसे किया जाता है?
Ans. 'वन्देभारतमातरम्' का पाठ आमतौर पर विद्यालयों, सरकारी समारोहों और राष्ट्रीय पर्वों पर किया जाता है, जहाँ लोग एकजुट होकर इसे गाते हैं।
Explore Courses for Class 7 exam
Related Searches
Important questions, mock tests for examination, Exam, Summary, Semester Notes, MCQs, study material, past year papers, pdf , video lectures, NCERT Textbook: वन्देभारतमातरम्, Viva Questions, Free, NCERT Textbook: वन्देभारतमातरम्, Extra Questions, Sample Paper, NCERT Textbook: वन्देभारतमातरम्, shortcuts and tricks, Previous Year Questions with Solutions, practice quizzes, ppt, Objective type Questions;