CBSE Class 5  >  Class 5 Notes  >  Hindi वीणा - New NCERT  >  NCERT Textbook: काजीरंगा राष्ट्रीय उद्यान की यात्रा

NCERT Textbook: काजीरंगा राष्ट्रीय उद्यान की यात्रा

Download, print and study this document offline
Please wait while the PDF view is loading
 Page 1


85 ?????
??? ?????? ?? ??? ?? ?? ???? ?
???????? ??? ?
?? ??
 
??? ?? ?? ???? ?
8
????? ?????,
?? ??? ??? ?
????? ?????
??? ?????? ?? ??? ?? ?? ?? ?? ??? ? ??? 
 ?????
??? ??? ?? ??? ??? ?????
??? ??? ? ? ?? ?? ?? ???? ??? ???? 
?? ? ?? ??? ?? ??? ? ? ??
? ? ??? ? ???? ?? ?
??? ?? ?? ?? ???? ??? ?? ? ???? 
??? ?? ????? ??? ??? ? ?? ?? ???? ?? ?? ? ? ??? ???? ???— ?? ?
??? ?? 
???? ??? ? ?? ?? ?? 
 ??? ?? ??? ??? ??? ??
? ?? ?? ??? ?? ?? ?
?? ?? ?????? ? ? ?? ?
??? ???? 
?? ??? ? ? ??? ?? ?? ????? ?
? ? ?? ???? ? ??? ????? ?? ?? ?? ??? ??
? ?? ???? 
?????
??? ?
??? ?
???? ??? ????? ?? ? ?? ??? ???
 ??? ???? ?? ?????? ?? ???? ?
???? ?? ?? ?? ?? ? ? ? ???? ?? ? ?? ?? ??? 
?? ????? ? ??? ??? ???? ???? ?? ???? ? ??? ????? ???? ??? ????? ?? ?? ?? ? 
? ? ??? ???? ?? ???? ? ?? ??
? ??? ??? ?? ?
???? ?? ???? ?? (?????? ?????) 
?? ???? ???? ?? ? ? ?? ???? ?? ???? ? ? ? ?
?? ??? ??? ???? ???? ? ??
 ?
???? ?? ???? ?? (?????? ???? ?) ? ? ???? ?? ? ?? ?? ?? ? ?? ?? ??, ????
 
? ? ? ?? ???? ? ?? ? ?? ?? ????? ??? ? ? ?? ?? ?? ??? ?? ? ?? ? ?
????? 
Chapter 8.indd   85 11-06-2025   16:53:37
Reprint 2026-27
Page 2


85 ?????
??? ?????? ?? ??? ?? ?? ???? ?
???????? ??? ?
?? ??
 
??? ?? ?? ???? ?
8
????? ?????,
?? ??? ??? ?
????? ?????
??? ?????? ?? ??? ?? ?? ?? ?? ??? ? ??? 
 ?????
??? ??? ?? ??? ??? ?????
??? ??? ? ? ?? ?? ?? ???? ??? ???? 
?? ? ?? ??? ?? ??? ? ? ??
? ? ??? ? ???? ?? ?
??? ?? ?? ?? ???? ??? ?? ? ???? 
??? ?? ????? ??? ??? ? ?? ?? ???? ?? ?? ? ? ??? ???? ???— ?? ?
??? ?? 
???? ??? ? ?? ?? ?? 
 ??? ?? ??? ??? ??? ??
? ?? ?? ??? ?? ?? ?
?? ?? ?????? ? ? ?? ?
??? ???? 
?? ??? ? ? ??? ?? ?? ????? ?
? ? ?? ???? ? ??? ????? ?? ?? ?? ??? ??
? ?? ???? 
?????
??? ?
??? ?
???? ??? ????? ?? ? ?? ??? ???
 ??? ???? ?? ?????? ?? ???? ?
???? ?? ?? ?? ?? ? ? ? ???? ?? ? ?? ?? ??? 
?? ????? ? ??? ??? ???? ???? ?? ???? ? ??? ????? ???? ??? ????? ?? ?? ?? ? 
? ? ??? ???? ?? ???? ? ?? ??
? ??? ??? ?? ?
???? ?? ???? ?? (?????? ?????) 
?? ???? ???? ?? ? ? ?? ???? ?? ???? ? ? ? ?
?? ??? ??? ???? ???? ? ??
 ?
???? ?? ???? ?? (?????? ???? ?) ? ? ???? ?? ? ?? ?? ?? ? ?? ?? ??, ????
 
? ? ? ?? ???? ? ?? ? ?? ?? ????? ??? ? ? ?? ?? ?? ??? ?? ? ?? ? ?
????? 
Chapter 8.indd   85 11-06-2025   16:53:37
Reprint 2026-27
86 ????   ???? 5
?? ? ?? ?? ??? ?? ?? ??? ? ??? ? ??? ???? ? ? ? ?? ?? ????? ? ?? ???? ??? ??? ???? 
???? ?? ????? ??? ? ?? ?????? ?? ??? ?????? ?? ????? ???? ????? ?? 
???? ? ?? ???? ?? ?? ? ?? ? ? ??? ?? ? ?? ???? ? ?? ??? ? ??? ? ? ??? ??? 
??? ???
 ??? ??? ? ??? ?? ?? ?
???? ?? ???? ?? (?????? ?????) ? ?? ?? ? ? ??? ????? ? ?? 
???? ?
???? ??? ??? ?? ??? ???? ?? ?? ?? ??? ??? ?? ???? ?? ? ? ???? ???? ? ? ?? ?? 
???? ??? ??? ??? ??? ??? ? ?? ???? ? ?? ? ??? ???? ? ?? ???? ?-?
??
??? ?
?? ? ??? 
??? ??? ? ??? ???? ??? ?? ??? ?? ??? ?? ??? ???? ? ?? ??? ?
? ? ???? ??? ?
???? ?? ???? ?? 
(?????? ??????) ?? ??? ??? ???? ? ?? ?? ?
???? ??? ??? ?? ??? ?? ???? 
?
???? ?? ? ?? ?? ??? ????? ? ?? ?? ??? ?? ?????
??? ? ?? ???? ???? ??? ?? ?? ?
??? 
?
???? ?? ??
?-??? ?? ??? ????? ?????
??? ??? ? ???
 ????? ?? ?? ? ??? ? ??? ? ?? ?? ???? ???? ?? (?????) ???? ??? ? ? ? ?? ?? 
??? ??? ??? ??? ? ? ???? ??? ???? ?? ??? ?? ????? ??? ??? ??? ?
? ???? ??? ? ?? ? ?? 
???? ???? ?? (?????) ???
??? ? ?? ???? ??? ?? ?? ? ? ? ??? ??? ?? ? ? ?? ?? ?? 
???? ???
 ?
??? ?? ?? ??? ??? ???? ??? ???? ? ? ???? ?
??? ????? ?????
??? ??? ? ?? 
?? ??? ? ? ??? ?? ??? — ?????? ? ??? ??? ??, ???? ?
??? ??? ??, ? ???? ??? ?? 
?? ????? ??? ??? ???? ? ??? ?
?? ?? ?
??? ?? ??? ??? ??? ??
 ????? ?? ??? ???? ????? ? ? ?? ??? ???? ?? ? ?? ??? ???? ?? ?? ?? ?? 
??? ? ?
??? ?? ?? ???? ??? ? ?? ?? ?? ??? ? ? ???? ?? ??? ?? ??? ??? ??? 
???? ??? ? ? ?
???? ? ?? ?? ??
Chapter 8.indd   86 11-06-2025   16:53:38
Reprint 2026-27
Page 3


85 ?????
??? ?????? ?? ??? ?? ?? ???? ?
???????? ??? ?
?? ??
 
??? ?? ?? ???? ?
8
????? ?????,
?? ??? ??? ?
????? ?????
??? ?????? ?? ??? ?? ?? ?? ?? ??? ? ??? 
 ?????
??? ??? ?? ??? ??? ?????
??? ??? ? ? ?? ?? ?? ???? ??? ???? 
?? ? ?? ??? ?? ??? ? ? ??
? ? ??? ? ???? ?? ?
??? ?? ?? ?? ???? ??? ?? ? ???? 
??? ?? ????? ??? ??? ? ?? ?? ???? ?? ?? ? ? ??? ???? ???— ?? ?
??? ?? 
???? ??? ? ?? ?? ?? 
 ??? ?? ??? ??? ??? ??
? ?? ?? ??? ?? ?? ?
?? ?? ?????? ? ? ?? ?
??? ???? 
?? ??? ? ? ??? ?? ?? ????? ?
? ? ?? ???? ? ??? ????? ?? ?? ?? ??? ??
? ?? ???? 
?????
??? ?
??? ?
???? ??? ????? ?? ? ?? ??? ???
 ??? ???? ?? ?????? ?? ???? ?
???? ?? ?? ?? ?? ? ? ? ???? ?? ? ?? ?? ??? 
?? ????? ? ??? ??? ???? ???? ?? ???? ? ??? ????? ???? ??? ????? ?? ?? ?? ? 
? ? ??? ???? ?? ???? ? ?? ??
? ??? ??? ?? ?
???? ?? ???? ?? (?????? ?????) 
?? ???? ???? ?? ? ? ?? ???? ?? ???? ? ? ? ?
?? ??? ??? ???? ???? ? ??
 ?
???? ?? ???? ?? (?????? ???? ?) ? ? ???? ?? ? ?? ?? ?? ? ?? ?? ??, ????
 
? ? ? ?? ???? ? ?? ? ?? ?? ????? ??? ? ? ?? ?? ?? ??? ?? ? ?? ? ?
????? 
Chapter 8.indd   85 11-06-2025   16:53:37
Reprint 2026-27
86 ????   ???? 5
?? ? ?? ?? ??? ?? ?? ??? ? ??? ? ??? ???? ? ? ? ?? ?? ????? ? ?? ???? ??? ??? ???? 
???? ?? ????? ??? ? ?? ?????? ?? ??? ?????? ?? ????? ???? ????? ?? 
???? ? ?? ???? ?? ?? ? ?? ? ? ??? ?? ? ?? ???? ? ?? ??? ? ??? ? ? ??? ??? 
??? ???
 ??? ??? ? ??? ?? ?? ?
???? ?? ???? ?? (?????? ?????) ? ?? ?? ? ? ??? ????? ? ?? 
???? ?
???? ??? ??? ?? ??? ???? ?? ?? ?? ??? ??? ?? ???? ?? ? ? ???? ???? ? ? ?? ?? 
???? ??? ??? ??? ??? ??? ? ?? ???? ? ?? ? ??? ???? ? ?? ???? ?-?
??
??? ?
?? ? ??? 
??? ??? ? ??? ???? ??? ?? ??? ?? ??? ?? ??? ???? ? ?? ??? ?
? ? ???? ??? ?
???? ?? ???? ?? 
(?????? ??????) ?? ??? ??? ???? ? ?? ?? ?
???? ??? ??? ?? ??? ?? ???? 
?
???? ?? ? ?? ?? ??? ????? ? ?? ?? ??? ?? ?????
??? ? ?? ???? ???? ??? ?? ?? ?
??? 
?
???? ?? ??
?-??? ?? ??? ????? ?????
??? ??? ? ???
 ????? ?? ?? ? ??? ? ??? ? ?? ?? ???? ???? ?? (?????) ???? ??? ? ? ? ?? ?? 
??? ??? ??? ??? ? ? ???? ??? ???? ?? ??? ?? ????? ??? ??? ??? ?
? ???? ??? ? ?? ? ?? 
???? ???? ?? (?????) ???
??? ? ?? ???? ??? ?? ?? ? ? ? ??? ??? ?? ? ? ?? ?? ?? 
???? ???
 ?
??? ?? ?? ??? ??? ???? ??? ???? ? ? ???? ?
??? ????? ?????
??? ??? ? ?? 
?? ??? ? ? ??? ?? ??? — ?????? ? ??? ??? ??, ???? ?
??? ??? ??, ? ???? ??? ?? 
?? ????? ??? ??? ???? ? ??? ?
?? ?? ?
??? ?? ??? ??? ??? ??
 ????? ?? ??? ???? ????? ? ? ?? ??? ???? ?? ? ?? ??? ???? ?? ?? ?? ?? 
??? ? ?
??? ?? ?? ???? ??? ? ?? ?? ?? ??? ? ? ???? ?? ??? ?? ??? ??? ??? 
???? ??? ? ? ?
???? ? ?? ?? ??
Chapter 8.indd   86 11-06-2025   16:53:38
Reprint 2026-27
87 ?????
??? ?????? ?? ??? ?? ?? ???? ?
 ?? ??? ? ???? ?? ?? ? ???? ?? ? ?? ?? ?? ???? ?? ? ?? ??? ??? 
????? ??? ? ? ?
??? ?? ? — ???? ??? (?? ? ? ??? ?), ????, ??
??? ?? ? ???? ? 
??????? ? ?? ?? ???? ? ?? ???? ???? ??? ? ???? ? ? ?? ???? ? ??? ?? ?? ?? ? ? ? 
???? ??? ?
? ? ?????? ?? ?? ???-?
? ? ?? ??? ?? ??
 ????? ??? ? ?? ????? ???? ?? ?
?? ??? ????? ?
?? ?? ?????? ??? ?? 
?? ?
??? ??? ??? ???? ?? ?? ?? ??? ?? ? ??? ?
??? ??? ??? ? -?? ??? ? ?? ?? ?? 
?? ?
??? ?
??? ?? ?? ??? ??? ???? ?? ?? ???, ?? ?? ?? ?? ??? ? ???? ? ?? ? 
??? ????? ???? ????
 ?????
??? ??? ??
??????? ??? ? ?
??? ? ????? ?? ??? ?? ???? ??? ?? ????? 
???? ?? ????? ??? ????? ????? ? ??? ? ?? ? ??? ??? ? ? ??? ??? ?? ??? ? ??? ???? 
 ?
? ? ???? ??? ?? ?? ??
?
 ?
?? ??
??? ???? ?????
??? ??? 
???-? ?? ?? ?? ??? ? ? ??
? ??
???? ?? ???? ??? ?? ?
??-?
?? ???? ???? 
???? ?? ??? ?? ??? ???-??? ?? ??? ?? ? ??? ???? ???? ??? ? ?? ???? 
??? ?? ??
???? ?
???? ? ???? -?
???? ????! ?? ???? ? ??-?????? ??? 
 
?? ?? ?? ?
? ? ??? ???? ???? ? ? ?!
?
?????? ? ?? ?
????
–? ???? ??
? ??? ?????
( ???? ??????????? ??? ????????)
Chapter 8.indd   87 11-06-2025   16:53:38
Reprint 2026-27
Page 4


85 ?????
??? ?????? ?? ??? ?? ?? ???? ?
???????? ??? ?
?? ??
 
??? ?? ?? ???? ?
8
????? ?????,
?? ??? ??? ?
????? ?????
??? ?????? ?? ??? ?? ?? ?? ?? ??? ? ??? 
 ?????
??? ??? ?? ??? ??? ?????
??? ??? ? ? ?? ?? ?? ???? ??? ???? 
?? ? ?? ??? ?? ??? ? ? ??
? ? ??? ? ???? ?? ?
??? ?? ?? ?? ???? ??? ?? ? ???? 
??? ?? ????? ??? ??? ? ?? ?? ???? ?? ?? ? ? ??? ???? ???— ?? ?
??? ?? 
???? ??? ? ?? ?? ?? 
 ??? ?? ??? ??? ??? ??
? ?? ?? ??? ?? ?? ?
?? ?? ?????? ? ? ?? ?
??? ???? 
?? ??? ? ? ??? ?? ?? ????? ?
? ? ?? ???? ? ??? ????? ?? ?? ?? ??? ??
? ?? ???? 
?????
??? ?
??? ?
???? ??? ????? ?? ? ?? ??? ???
 ??? ???? ?? ?????? ?? ???? ?
???? ?? ?? ?? ?? ? ? ? ???? ?? ? ?? ?? ??? 
?? ????? ? ??? ??? ???? ???? ?? ???? ? ??? ????? ???? ??? ????? ?? ?? ?? ? 
? ? ??? ???? ?? ???? ? ?? ??
? ??? ??? ?? ?
???? ?? ???? ?? (?????? ?????) 
?? ???? ???? ?? ? ? ?? ???? ?? ???? ? ? ? ?
?? ??? ??? ???? ???? ? ??
 ?
???? ?? ???? ?? (?????? ???? ?) ? ? ???? ?? ? ?? ?? ?? ? ?? ?? ??, ????
 
? ? ? ?? ???? ? ?? ? ?? ?? ????? ??? ? ? ?? ?? ?? ??? ?? ? ?? ? ?
????? 
Chapter 8.indd   85 11-06-2025   16:53:37
Reprint 2026-27
86 ????   ???? 5
?? ? ?? ?? ??? ?? ?? ??? ? ??? ? ??? ???? ? ? ? ?? ?? ????? ? ?? ???? ??? ??? ???? 
???? ?? ????? ??? ? ?? ?????? ?? ??? ?????? ?? ????? ???? ????? ?? 
???? ? ?? ???? ?? ?? ? ?? ? ? ??? ?? ? ?? ???? ? ?? ??? ? ??? ? ? ??? ??? 
??? ???
 ??? ??? ? ??? ?? ?? ?
???? ?? ???? ?? (?????? ?????) ? ?? ?? ? ? ??? ????? ? ?? 
???? ?
???? ??? ??? ?? ??? ???? ?? ?? ?? ??? ??? ?? ???? ?? ? ? ???? ???? ? ? ?? ?? 
???? ??? ??? ??? ??? ??? ? ?? ???? ? ?? ? ??? ???? ? ?? ???? ?-?
??
??? ?
?? ? ??? 
??? ??? ? ??? ???? ??? ?? ??? ?? ??? ?? ??? ???? ? ?? ??? ?
? ? ???? ??? ?
???? ?? ???? ?? 
(?????? ??????) ?? ??? ??? ???? ? ?? ?? ?
???? ??? ??? ?? ??? ?? ???? 
?
???? ?? ? ?? ?? ??? ????? ? ?? ?? ??? ?? ?????
??? ? ?? ???? ???? ??? ?? ?? ?
??? 
?
???? ?? ??
?-??? ?? ??? ????? ?????
??? ??? ? ???
 ????? ?? ?? ? ??? ? ??? ? ?? ?? ???? ???? ?? (?????) ???? ??? ? ? ? ?? ?? 
??? ??? ??? ??? ? ? ???? ??? ???? ?? ??? ?? ????? ??? ??? ??? ?
? ???? ??? ? ?? ? ?? 
???? ???? ?? (?????) ???
??? ? ?? ???? ??? ?? ?? ? ? ? ??? ??? ?? ? ? ?? ?? ?? 
???? ???
 ?
??? ?? ?? ??? ??? ???? ??? ???? ? ? ???? ?
??? ????? ?????
??? ??? ? ?? 
?? ??? ? ? ??? ?? ??? — ?????? ? ??? ??? ??, ???? ?
??? ??? ??, ? ???? ??? ?? 
?? ????? ??? ??? ???? ? ??? ?
?? ?? ?
??? ?? ??? ??? ??? ??
 ????? ?? ??? ???? ????? ? ? ?? ??? ???? ?? ? ?? ??? ???? ?? ?? ?? ?? 
??? ? ?
??? ?? ?? ???? ??? ? ?? ?? ?? ??? ? ? ???? ?? ??? ?? ??? ??? ??? 
???? ??? ? ? ?
???? ? ?? ?? ??
Chapter 8.indd   86 11-06-2025   16:53:38
Reprint 2026-27
87 ?????
??? ?????? ?? ??? ?? ?? ???? ?
 ?? ??? ? ???? ?? ?? ? ???? ?? ? ?? ?? ?? ???? ?? ? ?? ??? ??? 
????? ??? ? ? ?
??? ?? ? — ???? ??? (?? ? ? ??? ?), ????, ??
??? ?? ? ???? ? 
??????? ? ?? ?? ???? ? ?? ???? ???? ??? ? ???? ? ? ?? ???? ? ??? ?? ?? ?? ? ? ? 
???? ??? ?
? ? ?????? ?? ?? ???-?
? ? ?? ??? ?? ??
 ????? ??? ? ?? ????? ???? ?? ?
?? ??? ????? ?
?? ?? ?????? ??? ?? 
?? ?
??? ??? ??? ???? ?? ?? ?? ??? ?? ? ??? ?
??? ??? ??? ? -?? ??? ? ?? ?? ?? 
?? ?
??? ?
??? ?? ?? ??? ??? ???? ?? ?? ???, ?? ?? ?? ?? ??? ? ???? ? ?? ? 
??? ????? ???? ????
 ?????
??? ??? ??
??????? ??? ? ?
??? ? ????? ?? ??? ?? ???? ??? ?? ????? 
???? ?? ????? ??? ????? ????? ? ??? ? ?? ? ??? ??? ? ? ??? ??? ?? ??? ? ??? ???? 
 ?
? ? ???? ??? ?? ?? ??
?
 ?
?? ??
??? ???? ?????
??? ??? 
???-? ?? ?? ?? ??? ? ? ??
? ??
???? ?? ???? ??? ?? ?
??-?
?? ???? ???? 
???? ?? ??? ?? ??? ???-??? ?? ??? ?? ? ??? ???? ???? ??? ? ?? ???? 
??? ?? ??
???? ?
???? ? ???? -?
???? ????! ?? ???? ? ??-?????? ??? 
 
?? ?? ?? ?
? ? ??? ???? ???? ? ? ?!
?
?????? ? ?? ?
????
–? ???? ??
? ??? ?????
( ???? ??????????? ??? ????????)
Chapter 8.indd   87 11-06-2025   16:53:38
Reprint 2026-27
88 ????   ???? 5
1. ?? ? ? ??? ? ?? ??? ?? ? ?? ???? ?? ?? ??? ?? ????? ???-?? ??
?-??? ? ??? ??? ?? ????
2. ???? ?? ??
?-????? ??? ? ?? ????-???? ? ??? ???
3. ?? ??? ??? ??
??
? ? ? ????? ? ? ???? ? ?? ???-??? ????? ??? ??? 
4. ?? ????-???? ?? ?? ??? ?? ???? ? ?????? ?? ? ????
?????? ? ? ??? 
Chapter 8.indd   88 11-06-2025   16:53:40
Reprint 2026-27
Page 5


85 ?????
??? ?????? ?? ??? ?? ?? ???? ?
???????? ??? ?
?? ??
 
??? ?? ?? ???? ?
8
????? ?????,
?? ??? ??? ?
????? ?????
??? ?????? ?? ??? ?? ?? ?? ?? ??? ? ??? 
 ?????
??? ??? ?? ??? ??? ?????
??? ??? ? ? ?? ?? ?? ???? ??? ???? 
?? ? ?? ??? ?? ??? ? ? ??
? ? ??? ? ???? ?? ?
??? ?? ?? ?? ???? ??? ?? ? ???? 
??? ?? ????? ??? ??? ? ?? ?? ???? ?? ?? ? ? ??? ???? ???— ?? ?
??? ?? 
???? ??? ? ?? ?? ?? 
 ??? ?? ??? ??? ??? ??
? ?? ?? ??? ?? ?? ?
?? ?? ?????? ? ? ?? ?
??? ???? 
?? ??? ? ? ??? ?? ?? ????? ?
? ? ?? ???? ? ??? ????? ?? ?? ?? ??? ??
? ?? ???? 
?????
??? ?
??? ?
???? ??? ????? ?? ? ?? ??? ???
 ??? ???? ?? ?????? ?? ???? ?
???? ?? ?? ?? ?? ? ? ? ???? ?? ? ?? ?? ??? 
?? ????? ? ??? ??? ???? ???? ?? ???? ? ??? ????? ???? ??? ????? ?? ?? ?? ? 
? ? ??? ???? ?? ???? ? ?? ??
? ??? ??? ?? ?
???? ?? ???? ?? (?????? ?????) 
?? ???? ???? ?? ? ? ?? ???? ?? ???? ? ? ? ?
?? ??? ??? ???? ???? ? ??
 ?
???? ?? ???? ?? (?????? ???? ?) ? ? ???? ?? ? ?? ?? ?? ? ?? ?? ??, ????
 
? ? ? ?? ???? ? ?? ? ?? ?? ????? ??? ? ? ?? ?? ?? ??? ?? ? ?? ? ?
????? 
Chapter 8.indd   85 11-06-2025   16:53:37
Reprint 2026-27
86 ????   ???? 5
?? ? ?? ?? ??? ?? ?? ??? ? ??? ? ??? ???? ? ? ? ?? ?? ????? ? ?? ???? ??? ??? ???? 
???? ?? ????? ??? ? ?? ?????? ?? ??? ?????? ?? ????? ???? ????? ?? 
???? ? ?? ???? ?? ?? ? ?? ? ? ??? ?? ? ?? ???? ? ?? ??? ? ??? ? ? ??? ??? 
??? ???
 ??? ??? ? ??? ?? ?? ?
???? ?? ???? ?? (?????? ?????) ? ?? ?? ? ? ??? ????? ? ?? 
???? ?
???? ??? ??? ?? ??? ???? ?? ?? ?? ??? ??? ?? ???? ?? ? ? ???? ???? ? ? ?? ?? 
???? ??? ??? ??? ??? ??? ? ?? ???? ? ?? ? ??? ???? ? ?? ???? ?-?
??
??? ?
?? ? ??? 
??? ??? ? ??? ???? ??? ?? ??? ?? ??? ?? ??? ???? ? ?? ??? ?
? ? ???? ??? ?
???? ?? ???? ?? 
(?????? ??????) ?? ??? ??? ???? ? ?? ?? ?
???? ??? ??? ?? ??? ?? ???? 
?
???? ?? ? ?? ?? ??? ????? ? ?? ?? ??? ?? ?????
??? ? ?? ???? ???? ??? ?? ?? ?
??? 
?
???? ?? ??
?-??? ?? ??? ????? ?????
??? ??? ? ???
 ????? ?? ?? ? ??? ? ??? ? ?? ?? ???? ???? ?? (?????) ???? ??? ? ? ? ?? ?? 
??? ??? ??? ??? ? ? ???? ??? ???? ?? ??? ?? ????? ??? ??? ??? ?
? ???? ??? ? ?? ? ?? 
???? ???? ?? (?????) ???
??? ? ?? ???? ??? ?? ?? ? ? ? ??? ??? ?? ? ? ?? ?? ?? 
???? ???
 ?
??? ?? ?? ??? ??? ???? ??? ???? ? ? ???? ?
??? ????? ?????
??? ??? ? ?? 
?? ??? ? ? ??? ?? ??? — ?????? ? ??? ??? ??, ???? ?
??? ??? ??, ? ???? ??? ?? 
?? ????? ??? ??? ???? ? ??? ?
?? ?? ?
??? ?? ??? ??? ??? ??
 ????? ?? ??? ???? ????? ? ? ?? ??? ???? ?? ? ?? ??? ???? ?? ?? ?? ?? 
??? ? ?
??? ?? ?? ???? ??? ? ?? ?? ?? ??? ? ? ???? ?? ??? ?? ??? ??? ??? 
???? ??? ? ? ?
???? ? ?? ?? ??
Chapter 8.indd   86 11-06-2025   16:53:38
Reprint 2026-27
87 ?????
??? ?????? ?? ??? ?? ?? ???? ?
 ?? ??? ? ???? ?? ?? ? ???? ?? ? ?? ?? ?? ???? ?? ? ?? ??? ??? 
????? ??? ? ? ?
??? ?? ? — ???? ??? (?? ? ? ??? ?), ????, ??
??? ?? ? ???? ? 
??????? ? ?? ?? ???? ? ?? ???? ???? ??? ? ???? ? ? ?? ???? ? ??? ?? ?? ?? ? ? ? 
???? ??? ?
? ? ?????? ?? ?? ???-?
? ? ?? ??? ?? ??
 ????? ??? ? ?? ????? ???? ?? ?
?? ??? ????? ?
?? ?? ?????? ??? ?? 
?? ?
??? ??? ??? ???? ?? ?? ?? ??? ?? ? ??? ?
??? ??? ??? ? -?? ??? ? ?? ?? ?? 
?? ?
??? ?
??? ?? ?? ??? ??? ???? ?? ?? ???, ?? ?? ?? ?? ??? ? ???? ? ?? ? 
??? ????? ???? ????
 ?????
??? ??? ??
??????? ??? ? ?
??? ? ????? ?? ??? ?? ???? ??? ?? ????? 
???? ?? ????? ??? ????? ????? ? ??? ? ?? ? ??? ??? ? ? ??? ??? ?? ??? ? ??? ???? 
 ?
? ? ???? ??? ?? ?? ??
?
 ?
?? ??
??? ???? ?????
??? ??? 
???-? ?? ?? ?? ??? ? ? ??
? ??
???? ?? ???? ??? ?? ?
??-?
?? ???? ???? 
???? ?? ??? ?? ??? ???-??? ?? ??? ?? ? ??? ???? ???? ??? ? ?? ???? 
??? ?? ??
???? ?
???? ? ???? -?
???? ????! ?? ???? ? ??-?????? ??? 
 
?? ?? ?? ?
? ? ??? ???? ???? ? ? ?!
?
?????? ? ?? ?
????
–? ???? ??
? ??? ?????
( ???? ??????????? ??? ????????)
Chapter 8.indd   87 11-06-2025   16:53:38
Reprint 2026-27
88 ????   ???? 5
1. ?? ? ? ??? ? ?? ??? ?? ? ?? ???? ?? ?? ??? ?? ????? ???-?? ??
?-??? ? ??? ??? ?? ????
2. ???? ?? ??
?-????? ??? ? ?? ????-???? ? ??? ???
3. ?? ??? ??? ??
??
? ? ? ????? ? ? ???? ? ?? ???-??? ????? ??? ??? 
4. ?? ????-???? ?? ?? ??? ?? ???? ? ?????? ?? ? ????
?????? ? ? ??? 
Chapter 8.indd   88 11-06-2025   16:53:40
Reprint 2026-27
89 ?????
??? ?????? ?? ??? ?? ?? ???? ?
?????? ??? ???? ??? ? ? ??? ???? ?? ??? ? ?? ???? (
?? ) ? ????? ???? ?? ?? ???? 
???? ?? ??? ?? ???? ????
1. ? ?? ? ???? ? ?? ????? ? ? ??? ??? ??? ?
???? ?? ?? ?? ?? ? ?? ?????
 (?) ?????? ??  (?) ??? ???? ?? 
 (?) ?????? ??  (?) ?????? ??? ?? 
2. ?????
??? ??? ??? ? ?
??? ? ????? ?? ??? ?? ????? ????? ? ??? ? ??, ? ??? ??? —
 (?) ? ? ? ?? ??? ??? ???? ?????   
 (?) ? ? ? ?? ???
??? ? ?? ?? ????   
 (?) ? ? ??? ??? ?? ??? ? ??? ????  
 (?) ? ? ? ?? ???? ???? ??? ? ????  
3. ?? ?? ??? ? ???? ? ?? ?? ??? ????? ???? ??? ?? ?? —
 (?) ???? ?? ??? ? ??? ?? ??? ? ? ???? ??? 
 (?) ??? ? ??? ? ?? ???? 
 (?) ?
??? ?
??? ?? ?? ??? ??? ???? ?? ?? ???? 
 (?) ? ??? ?? ??? ?? ? ???? ???? 
??? ?? 1. ?????? ??? ???? ??? ? ? ???? ?? ?? ? ??? -?
?????? ??? ?? ??? —
 (?) ?? ??? ?? ??? ??? ?? ??? ??? ???, ??? ?? ?? ???? ?? ??? ???
 (?) ???? ????? ?? ?? ? ??? ???
??? ? ?? ???? ???  
????? ?? ?????
Chapter 8.indd   89 11-06-2025   16:53:40
Reprint 2026-27
Read More

FAQs on NCERT Textbook: काजीरंगा राष्ट्रीय उद्यान की यात्रा

1. काजीरंगा राष्ट्रीय उद्यान कहाँ स्थित है और इसकी विशेषताएँ क्या हैं ?
Ans. काजीरंगा राष्ट्रीय उद्यान असम राज्य के गोलाघाट और नगांव जिलों में स्थित है। यह उद्यान अपने एक सींग वाले गैंडों के लिए प्रसिद्ध है। यहाँ कई अन्य जीव-जंतु, जैसे बाघ, हाथी, और विभिन्न प्रकार के पक्षी भी पाए जाते हैं। यह क्षेत्र यूनेस्को द्वारा विश्व धरोहर स्थल के रूप में मान्यता प्राप्त है और इसकी प्राकृतिक सुंदरता और जैव विविधता इसे खास बनाती है।
2. काजीरंगा राष्ट्रीय उद्यान की स्थापना कब हुई थी ?
Ans. काजीरंगा राष्ट्रीय उद्यान की स्थापना 1905 में हुई थी। इसे पहले एक वन्यजीव अभयारण्य के रूप में स्थापित किया गया था, और बाद में इसे राष्ट्रीय उद्यान का दर्जा मिला। यहाँ की जैव विविधता और वन्यजीवों के संरक्षण के लिए यह एक महत्वपूर्ण स्थान है।
3. काजीरंगा राष्ट्रीय उद्यान में कौन-कौन से प्रमुख जानवर पाए जाते हैं ?
Ans. काजीरंगा राष्ट्रीय उद्यान में प्रमुख तौर पर एक सींग वाले गैंडे, बाघ, एशियाई हाथी, और जंगली भालू पाए जाते हैं। इसके अलावा, यहाँ विभिन्न प्रकार के पक्षी, जैसे कि बगुला, सारस, और जलपक्षी भी देखे जा सकते हैं। यह उद्यान इन जीवों के संरक्षण के लिए एक अहम स्थान है।
4. काजीरंगा राष्ट्रीय उद्यान में यात्रा करने का उत्तम समय कौन सा है ?
Ans. काजीरंगा राष्ट्रीय उद्यान में यात्रा करने का उत्तम समय नवंबर से अप्रैल तक होता है। इस दौरान मौसम सुहावना रहता है और वन्यजीवों को देखने के लिए यह सबसे अच्छा समय होता है। मानसून के मौसम में, उद्यान बंद रहता है, इसलिए इस अवधि में यात्रा करने से बचना चाहिए।
5. काजीरंगा राष्ट्रीय उद्यान की सुरक्षा के लिए क्या कदम उठाए जाते हैं ?
Ans. काजीरंगा राष्ट्रीय उद्यान की सुरक्षा के लिए कई कदम उठाए जाते हैं, जैसे कि वन्यजीवों की सुरक्षा के लिए गश्ती दल, निगरानी कैमरे, और स्थानीय समुदायों के साथ सहयोग। इसके अलावा, सरकार द्वारा इस क्षेत्र में अवैध शिकार और वन्यजीवों के व्यापार को रोकने के लिए कठोर कानून बनाए गए हैं।
Explore Courses for Class 5 exam
Related Searches
ppt, practice quizzes, Previous Year Questions with Solutions, mock tests for examination, NCERT Textbook: काजीरंगा राष्ट्रीय उद्यान की यात्रा, study material, past year papers, Objective type Questions, Exam, NCERT Textbook: काजीरंगा राष्ट्रीय उद्यान की यात्रा, MCQs, video lectures, Important questions, Viva Questions, Summary, Extra Questions, shortcuts and tricks, Sample Paper, Semester Notes, pdf , Free, NCERT Textbook: काजीरंगा राष्ट्रीय उद्यान की यात्रा;