प्रश्न 1: एकपदेन उत्तरं लिखत -
(क) कवि: कां सम्बोधयति ?
उत्तर: वाणीं/सरस्वतीम्
(ख) कवि: वाणीं कां वादयितुं प्रार्थयति ?
उत्तर: वीणाम्
(ग) कीदृशीं वीणांं निनादयितुं प्रार्थयाति ?
उत्तर: नवीनामयी
(घ) गितिंं कथं गातु कथयति ?
उत्तर: मृदुम्
(ङ) सरसा: रसाला: कदा लसन्ति ?
उत्तर: वसन्ते
प्रश्न 2: पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत ।
(क) कवि: वाणींं किं कथयति ?
उत्तर: कविः वाणी नवीनाम् वीणां वादयितुम् ललितनीतिलीनां गीतिं मृदुं च गातुम् कथयति।
(ख) वसन्ते किंं भवति ?
उत्तर: वसन्ते मधुरमञ्जरी-पिञ्जरीभूतमालाः सरसा: रसालाः लसन्ति। ललित-कोकिलाकाकलीनां कलापाः च विलसन्ति।
(ग) सलिलं तव वीणामाकर्ण्य कथम् उच्चलेत् ?
उत्तर: सलिलं तव वीणामाकर्ण्य सलीलं (क्रीडायुक्तम्) उच्चलेत्।
(घ) कवि: भगवतीं भारतीं कस्या: तीरे मधुमाधवीनां नतां पङिक्म् अवलोक्य वीणांं वादयितुं कथयति ?
उत्तर: कविः भगवतीं भारती कालिन्दात्मजायाः तीरे मधुमाधवीनां नतां पंक्तिम् अवलोक्य वीणां वादयितुम् कथयति।
प्रश्न 3: 'क' स्तंभे पदानि 'ख' स्तंभे तेषांं पर्यायपदानि दत्रानि। तानि चित्वा पदानां समक्षे लिखत ।
उत्तर:
प्रश्न 4: अधोलिखित पदानि प्रयुज्य संस्कृत भाषया वाक्यरचनांं कुरुत -
(क) निनादय
(ख) मन्दमन्दम्
(ग) मारुतः
(घ) सलिलम्
(ङ) सुमनः
उत्तर: (क) निनादय - शारदे! मधुराम् वीणां निनादय।
(ख) मन्दमन्दम् - प्रात: मन्दमन्दम् वायुः प्रसरति।
(ग) मारुतः - शुद्धः मारुतः स्वास्थ्यलाभप्रदः भवति।
(घ) सलिलम् - स्वच्छम् सलिलम् पानीयम्।
(ङ) सुमनः- उद्याने मनोहरः सुमनः विकसति।
प्रश्न 5: प्रथमश्लोकस्य आशयं हिन्दी भाषया आङ्गल भाषया वा लिखत -
उत्तर: प्रथमश्लोकस्य आशय - हे सरस्वती! नवीन वीणा बजाओ, सुन्दर नीतियों से युक्त मधुर गीत गाओ।
प्रश्न 6: अधोलिखितपदानां विलोमपदानि लिखत -
(क) कठोरम् - ______
(ख) कटु - ______
(ग) शीघ्रम् - ______
(घ) प्राचीनम् - ______
(ङ) नीरसः - ______
उत्तर: (क) कठोरम् - कोमलम् ।
(ख) कटु - मधुरम् ।
(ग) शीघ्रम - शनै: शनै:।
(घ) प्राचीनम् - नवीनाम्।
(ङ) नीरस: - सरस:।
| 1. भारतीवसन्तगीति के मुख्य विषय क्या हैं ? | ![]() |
| 2. भारतीवसन्तगीति में किन कवियों का उल्लेख किया गया है ? | ![]() |
| 3. "भारतीवसन्तगीति" का रचनाकाल क्या है ? | ![]() |
| 4. इस गीत में वसंत ऋतु का क्या महत्व बताया गया है ? | ![]() |
| 5. "भारतीवसन्तगीति" का पाठ करने से छात्रों को क्या सीखने को मिलता है ? | ![]() |