NCERT Solutions: वयं वर्णमालां पठामः
वयम् अभ्यासं कुर्मः
प्रश्न 1: कस्य चित्रम् ? वदन्तु लिखन्तु च ।
उत्तर:
प्रश्न 2. चित्रं पश्यन्तु । पट्टिकातः समुचितान् वर्णसमूहान् चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयन्तु ।
उत्तर:
प्रश्न 3. प्रथम-वर्णेन पदं वदन्तु लिखन्तु च ।
उत्तर:
प्रश्न 4. स्व-परिवारस्य सदस्यानां पूर्ण-नामानि लिखन्तु ।
उत्तर: छात्रा: स्वयं करिष्यन्ति ।
प्रश्न 5. कक्षायाः शिक्षिकाणां शिक्षकाणां च पूर्ण-नामानि लिखन्तु ।
उत्तर: छात्रा: स्वयं करिष्यन्ति ।
मध्य-नाम अस्ति चेद् पूर्णं नाम लिखन्तु । नास्ति चेद् रिक्तं त्यजन्तु ।
केवलं प्रथमवर्णं न लिखन्तु । पूर्णं नाम लिखन्तु ।
प्रश्न 6. मित्राणां पूर्ण-नामानि लिखन्तु ।
उत्तर: छात्रा: स्वयं करिष्यन्ति ।
प्रश्न 7. परियोजनाकार्यम्
(क) प्रथमं पाठं विहाय अस्मिन् पुस्तके आगतानां दशानां संयुक्त-व्यञ्जन-पदानां
संग्रहणं कुर्वन्तु । तेषां वर्ण-वियोग: अपि कुर्वन्तु । यथा -
प्रथम पाठ को छोड़कर इस पुस्तक में आए हुए दश संयुक्त व्यञ्जन वर्ण के संग्रह करें। उनका वर्ण-वियोग (विच्छेद) भी करें।)
- वृक्ष: (द्वितीय-पाठे) = व् + ऋ + क् + ष् + अ + :
- वैद्या (द्वितीय-पाठे) = व् + ऐ + द् + य् + आ
उत्तर:
- त्रयः= त् + र् + अ + य् + :
- ग्रामः= ग् + रा + म् + अ + :
- ज्ञानी= ज् + ञा + न् + ई
- प्रार्थना = प् + रा + र्थ् + ना
- स्मरणम्= स् + म + र + अ + ण + अ + म्
- प्लवः= प् + ल् + अ + व् + :
- न्यायः= न् + य् + आ + य् +:
- स्त्री= स् + त् + री
- द्वारम् = द् + वा + र् + अ + म्
- क्षेत्रम्= क् + षे + त्र् + अ + म्
(ख) नामान्त्याक्षरी क्रीडा -
शिक्षिका / शिक्षक: छात्रान् समूहद्वयेन विभज्य प्रथमगणस्य छात्रां / छात्रं स्व-नामधेयं वक्तुं निर्दिशति । छात्रा / छात्र: स्व-नामधेयं वदति । तदनन्तरं द्वितीयगणस्य छात्रा / छात्रः उत्तिष्ठति ।
उक्तस्य नामधेयस्य अन्तिमं व्यञ्जनवर्णं (विसर्गातिरिक्तम्) स्वीकृत्य तेन वर्णेन आरभ्यमाणं किञ्चिद् नाम वदति । तत: अग्रे उक्तस्य नामधेयस्य अन्तिमं व्यञ्जनवर्णं (विसर्गातिरिक्तम्) स्वीकृत्य पुनः प्रथमगणस्य छात्रा / छात्र: उत्थाय तेन वर्णेन आरभ्यमाणं किञ्चिद् अन्यद् नामधेयं वदति । अनेन प्रकारेण क्रमश: क्रीडा प्रचलति ।
उत्तर: छात्रा: स्वयं करिष्यन्ति ।
(ग) चित्राणि ध्यानेन पश्यन्तु । शिक्षकस्य साहाय्येन एतेषां चित्राणां वैशिष्ट्यं लिखन्तु ।
कुक्कुट: विरौति
उत्तर:
(i) चाष: (नीलकण्ठः) विरौति
उत्तर:
(ii) वायस: (काक:) विरौति
उत्तर: 
(iii) शिखी (मयूर:) केकां करोति
उत्तर:
(iv) नकुल: ध्वनयति
उत्तर:
स्वर "उ" के उच्चारण में भेद होता है।
- जब इसे अर्धमात्रा तक बोला जाता है, तो वह अर्धमात्रक कहलाता है।
- जब इसे एक मात्रा तक बोला जाता है, तो वह ह्रस्व कहलाता है।
- जब इसे दो मात्राएँ तक खींचकर बोला जाता है, तो वह दीर्घ कहलाता है।
- और जब इसे तीन मात्राएँ तक लम्बा बोला जाता है, तो वह प्लुत कहलाता है।
FAQs on NCERT Solutions: वयं वर्णमालां पठामः
| 1. What are the different types of letters in Sanskrit Varnamala and how do I identify them? |  |
| 2. How do I memorise the correct order of Sanskrit Varnamala for Class 6 CBSE exams? | |
| 3. Why do some Sanskrit letters make similar sounds and how can I tell them apart? | |
| 4. What's the difference between Anusvara, Visarga, and Jihvamuliya in Sanskrit Varnamala? | |
| 5. How should I practise writing and pronouncing each letter correctly from the Sanskrit alphabet? | |
