NCERT Solutions: संख्यागणना ननु सरला
वयम् अभ्यासं कुर्मः
प्रश्न 1. पाठस्य आधारेण अधोलिखितानां प्रश्नानाम् एकपदेन उत्तराणि लिखन्तु ।(क) कः एकः अस्ति?
उत्तरम्: सूर्य:
(ख) कः षण्मुखदेवः अस्ति ?
उत्तरम्: सुरसेनानी/कार्तिकेयः
(ग) क: त्रिनयनमूर्तिः अस्ति ?
उत्तरम्: शंकर:
(घ) का सरला अस्ति?
उत्तरम्: संख्या गणना
(ङ) के अतुलबला : सन्ति ?
उत्तरम्: अष्ट दिग्गजा:
प्रश्न 2. उदाहरणानुगुणं शब्दानां पुरतः उचितां संख्यां लिखन्तु ।
यथा- आकाशे १ सूर्य : विभाति । (१, २, ३, ४ )
(क) मम हस्ते ______ अङ्गुलयः सन्ति । (९, ५, ८, ७)
उत्तरम्: ५
(ख) सप्ताहे ______ वासराः भवन्ति । (६, १०, ७, ५)
उत्तरम्: ७
(ग) कार्तिकेयस्य ______ मुखानि सन्ति । (१,६,१०, ३)
उत्तरम्: ६
(घ) व्याकरणे ______ वचनानि सन्ति । (१०,९, ३, ५)
उत्तरम्: ३
(ङ) गगने ______ ग्रहाः सन्ति । (८, ७, ९, १०)
उत्तरम्: ९
प्रश्न 3. उदाहरणानुसारं सङ्ख्यां सङ्ख्यापदं च लिखन्तु ।
यथा - भवतः परिवारे कति जनाः सन्ति? ५, (पञ्च)
(क) कति दिशः सन्ति? ______, (____) ।
उत्तरम्: ८, अष्ट
(ख) सप्ताहे कति वासराः भवन्ति ? ______, (____) ।
उत्तरम्: ७, सप्त
(ग) वर्षे कति मासाः भवन्ति ? ______, (____) ।
उत्तरम्: १२, द्वादश
(घ) भवतः कति दन्ताः सन्ति? ______, (____) ।
उत्तरम्: ३२ द्वात्रिंशत्
(ङ) स्वराः कति भवन्ति ? ______, (____) ।
उत्तरम्: ७, सप्त ।
प्रश्न 4. अधः प्रदत्तेन पदेन सह सङ्ख्यां योजयन्तु ।
उत्तरम्:
प्रश्न 5. उपस्थितिपत्रं पश्यन्तु । संख्यां वदन्तु लिखन्तु च ।
(क) गणेशस्य उपस्थितिसंख्या का ?
उत्तरम्: एकम्
(ख) सुभद्रायाः उपस्थितिसंख्या का ?
उत्तरम्: नव
(ग) स्वयंप्रभायाः उपस्थितिसंख्या का ?
उत्तरम्: दश
(घ) जगन्नाथस्य उपस्थितिसंख्या का ?
उत्तरम्: त्रीणि
(ङ) गणेशस्य उपस्थितिसंख्या का ?
उत्तरम्: एकम्
प्रश्न 6. चित्रं पश्यन्तु, संख्याः वदन्तु द्वितीयचित्रे अङ्कैः च ताः संख्या: लिखन्तु ।
उत्तरम्: 
प्रश्न 7. चित्रं पश्यन्तु, संख्याः वदन्तु द्वितीयचित्रे शब्दैः च ताः संख्याः लिखन्तु।
उत्तरम्:
प्रश्न 8. योग्यताविस्तरः
संख्याप्रसिद्धिः
- एकम् - एकं ब्रह्म
- द्वे - द्वे अयने (उत्तरायणम्, दक्षिणायनम्)
- त्रीणि - त्रीणि वचनानि ( एकवचनम् द्विवचनम् बहुवचनम्)
- चत्वारि - चत्वारि युगानि (कृतयुगम्, त्रेतायुगम् द्वापरयुगम्, कलियुगम्)
- पञ्च - पञ्च अङ्गानि (तिथि:, वासरः, नक्षत्रम्, योगः, करणम्)
- षट् - षट् रसाः (मधुरः, अम्ल लवण:, कटुः, तिक्तः, कषाय:)
- सप्त - सप्त ऋषयः (मरीचिः, अत्रि, अङ्गिराः, पुलस्त्य, पुलहः क्रतुः वसिष्ठः)
- अष्ट - अष्ट दिक्पाला (इन्द्रः, अग्नि, यमः, निर्ऋतिः, वरुण, वायुः, कुबेर:, ईशान
- नव - नवग्रहाः (सूर्य, चन्द्रः, मङ्गलः, बुधः, गुरु, शुक्र, शनि:, राहु:, केतु:)
- दश - दश दिशा: (पूर्वदिशा, पश्चिमदिशा, उत्तरदिशा, दक्षिणदिशा, आग्नेयकोण:, नैर्ऋत्यकोण:, वायव्यकोण:, ईशानकोण:, ऊर्ध्वम्, अध:)
उत्तरम्:
- एक - एक ब्रह्मा
- दो - दो काल की गति (उत्तरायण, दक्षिणायन) ।
- तीन - तीन वचन ( एकवचन, द्विवचन बहुवचन ) ।
- चार - चार युग (सतयुग, त्रेतायुग, द्वापरयुग, कलियुग ) ।
- पाँच - पाँच अङ्ग (तिथि, वार, नक्षत्र, योग, करण) ।
- छः - छ: रस (मीठा, खट्टा, नमकीन, कडुवा, तीखा, कसैला) ।
- सात - सात ऋषि (मरीचि, अत्रि, अंगिरा, पुलस्त्य, पुलह, क्रतु, वसिष्ठ) ।
- आठ - आठ दिशाओं के पालक (इन्द्र, अग्नि, यम, निर्ऋति, वरुण, वायु, कुबेर, ईशान) ।
- नव - नौ ग्रह (सूर्य, चन्द्र, मंगल, बुध, गुरु, शुक्र, शनि, राहु, केतु) ।
- दश - दश दिशाएँ (पूर्व दिशा, पश्चिम दिशा, उत्तर दिशा, दक्षिण दिशा, आग्नेय कोण, नैर्ऋत्य कोण, वायव्य कोण ईशान कोण,ऊपर, नीचे) ।
गतिविधि-कार्यम्
संख्यागीतम्
एकं द्वे, एकं द्वे । पश्यत किमस्ति मम हस्ते ।
त्रीणि चत्वारि त्रीणि चत्वारि । हस्ते पात्रं पात्रे वारि ।
पञ्च षट्, पञ्च षट्। जम्बीररसं योजयत ।
सप्त अष्ट, सप्त अष्ट । लवणं गुडं च मेलयत ।
नव दश, नव दश। शनैः शनैः मन्थयत ।।
छात्राः स्मरेयुः । (छात्रों को याद करना चाहिए। )
प्रश्न 9. परियोजना- कार्यम्
चित्रे रिक्तस्थलेषु अङ्क : संख्यां लिखन्तु । 
उत्तरम्: छात्राः स्वयमेव कुरुत
