NCERT Solutions: वर्णमात्रा-परिचयः
पृष्ठम् 145: प्रश्नानि
1. अधोलिखितानां प्रश्नानां एकपदेन द्विपदेन वा उत्तरं लिखन्तु ।
(क) वर्णानां कतिविधाः मात्रा: भवन्ति ?
उत्तरम्: चतुर्विधाः
(ख) एकविधा मात्रा केषां भवति ?
उत्तरम्: ह्रस्व-स्वरे
(ग) स्वरेषु कतिविधाः मात्रा: भवन्ति ?
उत्तरम्: त्रिविधाः
(घ) संस्कृत - भाषायाम् आहत्य कति स्वराः भवन्ति ?
उत्तरम्: 22 स्वरा: (द्वाविंशतिः स्वराः)
(ङ) विविध - मात्राणाम् उच्चारणे कस्य भेदः भवति ?
उत्तरम्: कालस्य
(च) नित्यम् अर्धमात्रा केषां भवति ?
उत्तरम्: व्यञ्जनेषु
(छ) ध्वनयः कति प्रकारकाः सन्ति ?
उत्तरम्: त्रयः
(ज) विसर्गस्य कति मात्रा: भवन्ति ?
उत्तरम्: अर्ध
(झ) अनुस्वारस्य कति मात्रा: भवन्ति ?
उत्तरम्: अर्ध
2. पूर्णवाक्येन लिखन्तु । (पूर्ण वाक्य में उत्तर लिखिए ।)
(क) स्वराणाः कतिविधाः भेदाः उपभेदाः च सन्ति ? नामानि लिखन्तु ?
उत्तरम्: स्वराः त्रिविधाः सन्ति । तेषां नामानि-
- ह्रस्वः स्वरः
- दीर्घः स्वरः
- प्लुतः स्वरः
(ख) अनुस्वारस्य विसर्गस्य च सामान्यं नाम किम् ? तयोः प्रत्येकं कति मात्रा : ?
उत्तरम्: अनुस्वारस्य विसर्गस्य च सामान्यं नाम अयोगवाहौ । तयोः प्रत्येकं अर्ध-मात्रा ।
(ग) व्यञ्जनानां कतिविधाः भेदाः उपभेदाः च सन्ति? नामानि लिखन्तु ? नाम किम् ?
उत्तरम्: व्यञ्जनानि चतुर्विधाः भवन्ति -
- स्पर्शाः
- अन्तःस्था:
- ऊष्माण:
- अयोगवाहौ ।
3. परस्परं मेलयत । (आपस में मिलाइए।)
उत्तरम्:
पृष्ठम् 146: प्रश्नानि
4. पट्टिकातः चित्वा उचितं पदं पूरयन्तु ।
(क) _______ त्रिमात्रकालं ध्वनिं करोति ।
(ख) _______ द्विमात्रकालं ध्वनिं करोति ।
(ग) _______ 'एकमात्रकालं ध्वनिं करोति ।
(घ) _______ अर्धमात्रकालं ध्वनिं करोति ।
उत्तरम्:
(क) शिखी/कोकिल:
(ख) वायसः
(ग) चाष:
(घ) नकुलः
FAQs on NCERT Solutions: वर्णमात्रा-परिचयः
| 1. वर्णमात्रा क्या है और यह क्यों महत्वपूर्ण है ? |  |
| 2. वर्णमात्रा के कितने प्रकार होते हैं ? | |
| 3. वर्णमात्रा का अभ्यास कैसे किया जा सकता है ? | |
| 4. क्या वर्णमात्रा का ज्ञान केवल हिन्दी भाषा में ही आवश्यक है ? | |
| 5. NCERT की पुस्तक में वर्णमात्रा के अभ्यास के लिए कौन से महत्वपूर्ण पाठ हैं ? | |
