Worksheet Solutions: कल्पतरु:

अधोलिखितेषु प्रश्नेषु उचित विकल्पस्य चयनं कुरुत।

1. जीमूतकेतुः कस्य देशे वसति स्म ?
(i) कञ्चनपुरे
(ii) इन्द्रपुरी
(iii) पुष्करिण्यां
(iv) हस्तिनपुरे
उत्तरम्: (i) कञ्चनपुरे

2. जीमूतवाहनः कस्य प्रसादात् जातः ?
(i) अग्निदेवस्य
(ii) कल्पतरोः
(iii) सूर्यस्य
(iv) वरुणस्य
उत्तरम्: (ii) कल्पतरोः

3. जीमूतवाहनस्य पिता कः आसीत् ?
(i) जीमूतवाहनः
(ii) जीमूतकेतुः
(iii) नगेन्द्रः
(iv) विद्याधरः
उत्तरम्: (ii) जीमूतकेतुः

4. जीमूतवाहनः कः आसीत् ?
(i) दानवीरः
(ii) कृपणः
(iii) रौद्रः
(iv) क्रूरः
उत्तरम्: (i) दानवीरः

5. कल्पतरुः कं वरं दत्तवान् ?
(i) दीर्घायु:
(ii) राज्यं
(iii) पृथिवीम् अदरिद्राम्
(iv) अमरत्वम्
उत्तरम्: (iii) पृथिवीम् अदरिद्राम्

कोष्ठकात् उचितं पदं चित्वा रिक्तस्थाने लिखत। 

1. जीमूतकेतुः _____________ इति श्रीमान् विद्याधरपतिः आसीत्। (राजा / मन्त्री)
उत्तरम्: राजा

2. तस्य गृहे _____________ कल्पतरुः स्थितः। (नवीनः / कुलक्रमागतः)
उत्तरम्: कुलक्रमागतः

3. जीमूतवाहनः सर्वभूतानां _____________ आसीत्। (अनुकम्पी / घृणायुक्तः)
उत्तरम्: अनुकम्पी

4. जीमूतवाहनः पितरं _____________ निवेदितवान्। (एकान्ते / सभायाम्)
​उत्तरम्: एकान्ते

5. कल्पतरुः दिवं _____________ समुत्पत्य भुवि वसूनि अवर्षत्। (गत्वा / क्षणेन)
उत्तरम्: क्षणेन

अधोलिखितानि प्रश्नानि उत्तराणि एकपदेन लिखत। 

1. जीमूतकेतुः कस्य पुत्रः आसीत् ?
उत्तरम्: नगेन्द्रस्य

2. जीमूतवाहनः किं आराधितवान् ?
उत्तरम्: कल्पतरुम्

3. जीमूतवाहनस्य पिता कः ?
उत्तरम्: जीमूतकेतुः

4. जीमूतवाहनस्य नगरं किम् ?
उत्तरम्: कञ्चनपुरम्

5. जीमूतवाहनस्य यशः कुत्र प्रथितम् ?
उत्तरम्: त्रिलोक्याम्

अधोलिखितानि प्रश्नानि उत्तराणि ३-४ पङ्क्तिषु पूर्णवाक्यरूपेण लिखत। 

1. हिमवान् नामकः पर्वतः कः अस्ति ?
उत्तरम्: हिमवान् नामकः पर्वतः अतीव रमणीयः तथा उच्चः अस्ति।
सः पर्वतानां राजा इव प्रसिद्धः अस्ति।
तत्र अनेकाः तपस्विनः देवाः च वसन्ति स्म।

2. जीमूतकेतुः कस्य कृपया पुत्रं प्राप्तवान् ?
उत्तरम्: जीमूतकेतुः दीर्घकालं पुत्रार्थं तपश्चर्यां कृतवान्।
तस्य तपःसन्तुष्टः कल्पतरुः तस्मै पुत्रं दत्तवान्।
स एव पुत्रः जीमूतवाहनः इति नाम्ना प्रसिद्धः अभवत्।

3. जीमूतवाहनः किं चिन्तयत् यदा कल्पतरुं दृष्टवान् ?
उत्तरम्: कल्पतरुं दृष्ट्वा जीमूतवाहनः चिन्तयत् यत्,
"एषः वृक्षः अस्माकं कुलस्य उपकारकः अस्ति।"
अहं अपि सर्वेषां भूतानां हितार्थं जीवनं यापयिष्यामि इति।

4. सः पितरं प्रति किं निवेदितवान् ?
उत्तरम्: जीमूतवाहनः पितरं प्रति निवेदितवान् -
"पितः! मम मनसि राज्ये रागः नास्ति।"
"अहं वनं गत्वा तपश्चर्यां करिष्यामि, जनसेवां च।"

5. कल्पतरुः जीमूतवाहनस्य वाक्यं श्रुत्वा किं अकरोत् ?
उत्तरम्: कल्पतरुः तस्य वचनं श्रुत्वा अत्यन्तं प्रसन्नः अभवत्।
क्षणेन दिवं गत्वा तत्र देवतानां समीपे स्थितः।
पश्चात् पृथिव्यां वसूनि अवर्षत्, सर्वे जनाः सुखिनः अभवन्।