Worksheet Solutions: शुचिपर्यावरणम्

अधोलिखितेषु प्रश्नेषु उचित विकल्पस्य चयनं कुरुत। 

1. मनुष्यस्य जीवनं केन शुद्धं भवति?
(i) शुद्धे जलम्
(ii) दूषिते भोजनम्
(iii) मलिने वायुमण्डले
(iv) अव्यवस्थिते नगरि
उत्तरम्: (i) शुद्धे जलम्

2. "शुचि-पर्यावरणम्" इत्यस्य समासविच्छेदः कः?
(i) शुचि च पर्यावरणम्
(ii) शुचि एव पर्यावरणम्
(iii) शुद्धे + पर्यावरणम्
(iv) शुचि + अवरणम्
उत्तरम्: (iii) शुद्धे + पर्यावरणम्

3. नगरमध्ये कालायसचक्रम् किमर्थं चलति?
(i) जनानां सन्तोषाय
(ii) मनुष्यस्य नाशाय
(iii) जलस्य शुद्ध्यर्थम्
(iv) वृक्षाणां संरक्षणाय
उत्तरम्: (ii) मनुष्यस्य नाशाय

4. "वायुमण्डलं भृशं दूषितम्" इत्यस्मिन् वाक्ये भृशम् अर्थः कः?
(i) अल्पम्
(ii) मध्यम्
(iii) अत्यधिकम्
(iv) न किञ्चित्
उत्तरम्: (iii) अत्यधिकम्

5. पर्यावरणस्य संरक्षणाय किम् करणीयम्?
(i) शुद्धे जलं पीत्वा
(ii) वृक्षान् रोपयित्वा
(iii) धूमं मुञ्चित्वा
(iv) सर्वे उपर्युक्तानि
उत्तरम्: (iv) सर्वे उपर्युक्तानि

कोष्ठकात् उचितं पदं चित्वा रिक्तस्थाने लिखत। 

1. आलस्यं मनुष्यस्य शरीरस्थः महान् _____________ अस्ति। (मित्र / रिपुः)
उत्तरम्: रिपुः

2. सर्वदा _____________ भाषणम् एव करणीय। (कटुः / मधुर)
उत्तरम्: मधुर

3. दिवाकरकिरणैः _____________ विस्तारिता भवति। (नलिनीदलम् / पाटलम्)
उत्तरम्: नलिनीदलम्

4. हिमालयस्य _____________ भागे भारतः स्थितः। (उत्तर / दक्षिण)
उत्तरम्: उत्तर

5. बुद्धिः _____________ शुध्यति। (सत्येन / ज्ञानेन)
उत्तरम्: ज्ञानेन

अधोलिखितानि प्रश्नानि उत्तराणि एकपदेन लिखत।

1. महानगरमध्ये कालायसचक्रम् किमर्थं चलति?
उत्तरम्: नाशाय

2. वायुमण्डलं दूषितं किमर्थम्?
उत्तरम्: धूमैः

3. नदी-जलं निर्मलं किं नाम?
उत्तरम्: पीनीयम्

4. पाषाणी सभ्यता निसर्गे किमर्थं न स्यात्?
उत्तरम्: नाशाय

5. वृक्षाणां रोपणं कस्य हेतुः?
उत्तरम्: संरक्षणाय

अधोलिखितानि प्रश्नानि उत्तराणि ३-४ पङ्क्तिषु पूर्णवाक्यरूपेण लिखत।

1. शुद्ध पर्यावरणस्य महत्वं कथं?
उत्तरम्: शुद्ध पर्यावरणे जीवनं स्वास्थ्यकरं भवति।
जलं, वायुः, मृदा च शुद्धा स्युः चेत् रोगाणि न्यूनानि भविष्यन्ति।
जीवजंतु-बनस्पतयोः संरक्षणं साध्यते।
सर्वे जना सुखेन जीवनं यापयन्ति।

2. नगरस्य धूम-ध्वानिः जनानां जीवनं कथं बाधयति?
उत्तरम्: नगरस्य अत्यधिक धूम-ध्वानिः वायुमण्डलं दूषयति।
एतत् स्वासप्रणालीं बाधयति, दृष्टेः दुर्बलता जनयति।
मानुषां स्वास्थ्ये हानिकारकं भवति।

3. जल, वायु, मृदा शुद्धता रक्षितुम् कथं प्रयत्नः करणीय?
उत्तरम्: जलस्य शुद्धता रक्षितुं अपवित्र जलं न निर्मातव्यम्।
वायोः शुद्ध्यर्थं धूमजनक क्रियाः न्यूनाः कर्तव्या।
मृदा संरक्षणाय रासायनिक अपव्ययः वर्जनीयः।
एवं प्राकृतिक स्रोताः सुरक्षिताः स्युः।

4. वृक्षारोपणस्य पर्यावरणे कः प्रभावः अस्ति?
उत्तरम्: वृक्षारोपणेन वायुमण्डलं शुद्धं भवति।
मृदा संरक्षणं साध्यते तथा भूमिस्खलनं न्यूनं भवति।
जनजीवनं स्वास्थ्यकरं तथा सुखकरं भवति।

5. मानवः प्रकृत्याः संरक्षणाय केन प्रकारेण योगदानं दातुं शक्नोति?
उत्तरम्: मानवः जलं, वायुः, मृदां च रक्षितुं प्रयत्नं कर्तुं शक्नोति।
वनस्पतयः रोपयेत् तथा अपव्ययः न्यूनं कर्तव्या।
सर्वे जना स्वच्छ पर्यावरणाय प्रेरिताः स्युः।